Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ελληνική Δημοκρατία Υπουργείο Εθνικής Άμυνας

Ομιλία ΥΕΘΑ Νικόλαου Παναγιωτόπουλου σε συζήτηση υψηλού επιπέδου με θέμα: «Ενισχύοντας την ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία σε περιόδους κρίσης»

Ομιλία ΥΕΘΑ Νικόλαου Παναγιωτόπουλου σε συζήτηση υψηλού επιπέδου με θέμα: «Ενισχύοντας την ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία σε περιόδους κρίσης»
Ομιλία ΥΕΘΑ Νικόλαου Παναγιωτόπουλου σε συζήτηση υψηλού επιπέδου με θέμα: «Ενισχύοντας την ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία σε περιόδους κρίσης»

Αγαπητέ Ύπατε Εκπρόσωπε της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλεια κ. Ζοζέφ Μπορέλ, Αγαπητέ Συντονιστή του Εκτελεστικού Διευθυντή του Ε.Ο.Α. κ. Γίρι Σέντιβι, Αγαπητή Πρόεδρε της Υποεπιτροπής Ασφάλειας και Άμυνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κ. Ναταλί Λουαζώ, Αξιότιμοι συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι,

  • Επιτρέψτε μου καταρχάς να εκφράσω την ειλικρινή μου ευγνωμοσύνη για την ευγενική πρόσκληση να συμμετάσχω σε αυτό το σημαντικό γεγονός, τη βασική μας συνάντηση, το ετήσιο ραντεβού της ευρωπαϊκής αμυντικής κοινότητας. Είναι μεγάλη χαρά να βρίσκομαι ενώπιον τόσων πολλών διακεκριμένων συμμετεχόντων από τις Κυβερνήσεις των κρατών μελών, θεσμικά όργανα της Ε.Ε., Στρατιωτικά, Ακαδημαϊκά και Ερευνητικά ιδρύματα, την Αμυντική Βιομηχανία, και τον Τύπο.
  • Αυτή η διάσκεψη έχει γίνει μια σημαντική παράδοση του ΕΟΑ, ο οποίος, ως διακυβερνητικός οργανισμός, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην προσπάθειά μας να οικοδομήσουμε μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή άμυνα. ​​​​​​​
  • Θυμάμαι τη συνάντηση του περασμένου έτους στις Βρυξέλλες, λίγους μήνες πριν από την εκδήλωση της πανδημίας, όπου συζητήσαμε το θέμα «Η προώθηση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας στο επόμενο επίπεδο: Προοπτικές για τη δεκαετία». Φέτος, συναντιόμαστε σε μια πολύ κρίσιμη συγκυρία και καλούμαστε να εργαστούμε με αφοσίωση και αποτελεσματικότητα, κάνοντας πράξη αυτό ακριβώς που επιτάσσει το σύνθημά μας: «Να στηρίξουμε την Ευρωπαϊκή Άμυνα». ​​​​​​​
  • Η παγκόσμια αστάθεια, η διάβρωση της πολυμερούς παγκόσμιας τάξης που βασίζεται σε κανόνες, ο γεωπολιτικός και τεχνολογικός ανταγωνισμός είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά που συγκροτούν το ψηφιδωτό του παγκόσμιου περιβάλλοντος ασφαλείας σήμερα, το οποίο περιπλέκεται περισσότερο από την πανδημία του COVID-19, που επαναπροσδιόρισε το παγκόσμιο πλαίσιο ασφάλειας.
  • Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου τον Νοέμβριο του 2016, τόνισαν ότι το Συμβούλιο δεσμεύεται να επαυξήσει την ικανότητα της Ένωσης να ενεργεί ως πάροχος ασφάλειας και να ενισχύσει την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) ως ουσιαστική πτυχή της εξωτερικής δράσης της Ένωσης. Αυτό θα βελτιώσει τον παγκόσμιο στρατηγικό της ρόλο και την ικανότητά της να ενεργεί αυτόνομα όταν και όπου είναι απαραίτητο, αλλά και με εταίρους, όπου αυτό είναι δυνατόν.
  • Τούτο σημαίνει, ειδικότερα, ότι χρειαζόμαστε μια πιο ολοκληρωμένη και συνεκτική προσέγγιση στις διάφορες πολιτικές μας, εσωτερικές και εξωτερικές, για την καλύτερη επιδίωξη των στρατηγικών μας συμφερόντων, μέσω της διεθνούς συνεργασίας, και τη βελτίωση των χειρισμών μας, ώστε να συμβάλουμε στην επίτευξη αυξημένης αμοιβαιότητας και ισότιμων όρων ανταγωνισμού στις σχέσεις μας με τις άλλες Δυνάμεις. Αυτό μπορεί να ενισχύσει την ικανότητα της ΕΕ να ενεργεί ως πάροχος ασφάλειας για τους πολίτες της και για την ευρύτερη περιοχή που μας περιβάλλει. Είναι ένα κρίσιμο θέμα που θα συζητηθεί στο πλαίσιο της δημιουργίας της Στρατηγικής Πυξίδας, η οποία βασίζεται στην, ανεκτίμητη κατά τη γνώμη μου, Ανάλυση Απειλών της Ε.Ε. που συντάχθηκε πρόσφατα.
  • Και μιλώντας για ανάληψη μεγαλύτερου μεριδίου ευθύνης στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, δεν μπορώ παρά να αναφερθώ στις δεσμεύσεις μας αναφορικά με την ευρωπαϊκή άμυνα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιοποιήσουν πλήρως τις αμυντικές πρωτοβουλίες της Ε.Ε. και να επιδιώξουν εντονότερα την ενσωμάτωση των πρωτοβουλιών αυτών στον εθνικό αμυντικό τους σχεδιασμό, προκειμένου να επιτευχθεί η καλύτερη συνοχή μεταξύ τους, αλλά και η στρατηγική αυτονομία.
  • Η PESCO είναι ένα σημαντικό «όχημα» για την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων μέσω της ενίσχυσης της αμυντικής συνεργασίας των κρατών μελών με στόχο την επίτευξη του Επιπέδου Φιλοδοξίας της Ε.Ε.. Η Ελλάδα συμμετέχει από την αρχή ενεργά στην PESCO. Και τα πέντε προγράμματά της περιλαμβάνονται στον κατάλογο των είκοσι έξι, από τα συνολικά σαράντα επτά προγράμματα, που πρόκειται να αποκτήσουν Πλήρη Επιχειρησιακή Δυνατότητα (FOC) μέχρι το 2025.
  • Πρέπει να διασφαλίσουμε μεγαλύτερη συνοχή τόσο σε κάθε πρωτοβουλία, όσο και οριζόντια μεταξύ όλων των πρωτοβουλιών. Αυτό που αποτελεί θετική εξέλιξη είναι ότι εννέα προγράμματα PESCO έχουν ήδη λάβει χρηματοδοτική υποστήριξη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Βιομηχανικής Ανάπτυξης στον τομέα της Άμυνας (EDIDP). Η Ελλάδα έλαβε έγκριση χρηματοδότησης από το EDIDP για 2 προγράμματα της PESCO («Κυβερνο-Απειλές & Πλατφόρμα ανταλλαγής πληροφοριών για την αντιμετώπιση συμβάντων» και «Αναβάθμιση της θαλάσσιας επιτήρησης»). Το γεγονός αυτό αποτελεί σαφή απόδειξη της συνοχής μεταξύ των πρωτοβουλιών (PESCO και EDIDP).
  • Εξάλλου, το EDIDP έχει ήδη αποδείξει τις δυνατότητές του και θα πρέπει να προσπαθήσουμε να προετοιμάσουμε ανάλογο δρόμο και για το επερχόμενο EDF (European Defence Fund). Η Ελλάδα αξιοποίησε στο έπακρο τα οφέλη από το EDIDP, λαμβάνοντας χρηματοδότηση και για τα 4 προγράμματά της, που υποβλήθηκαν το 2019, και αυτό ακριβώς τονίζει τη μέγιστη σημασία που αποδίδουμε στις κοινές μας προσπάθειες στο πλαίσιο των αμυντικών πρωτοβουλιών της Ε.Ε..
  • Αλλά η οικοδόμηση στρατιωτικών δυνατοτήτων δεν αφορά μόνο την επίτευξη των επιχειρησιακών μας στόχων. Θα προσφέρει επίσης άλλα οφέλη, και αναφέρομαι στην ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης της Ε.Ε., η οποία μεταφράζεται σε τεχνολογική κυριαρχία, που αποτελεί θεμελιώδη προοπτική της στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε.. Η πρόσφατη δημιουργία της νέας Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικής Βιομηχανίας και Διαστήματος της Επιτροπής θα συμβάλει σε μια πιο ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αμυντική αγορά και αποτελεσματική ΚΠΑΑ, αλλά δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι τα κράτη μέλη είναι αυτά που καθοδηγούν τις εξελίξεις.
  • Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο η Ε.Ε. και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να διαθέσουν τους οικονομικούς πόρους που είναι απαραίτητοι για την ασφάλεια και την άμυνα, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο. Πιστεύω ότι οι υψηλότερες δαπάνες για την άμυνα θα συμβάλλουν ισχυρά στην οικονομική ανάκαμψη. Όπως έχει ήδη επισημάνει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας, οι χώρες της Ε.Ε. πρέπει να δαπανήσουν περισσότερα για την έρευνα και την τεχνολογία στον τομέα της άμυνας.
  • Σε αυτό το πλαίσιο, θα πρέπει να διατηρήσουμε τις εθνικές αμυντικές δαπάνες σταθερά ανοδικές προς το 2% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα όχι μόνο εκπληρώνει αλλά πρόκειται και να υπερβεί τη δική της δέσμευση για τις ετήσιες αμυντικές δαπάνες. Φυσικά, αυτό είναι επιπλέον απαραίτητο, καθώς αντιμετωπίζει, όπως όλοι γνωρίζετε, σοβαρές απειλές από μια γειτονική χώρα που αμφισβητεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα χωρίς να σέβεται τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και των σχέσεων καλής γειτονίας. Η Ελλάδα πιστεύει ότι με το να είμαστε ενωμένοι στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας μπορούμε να έχουμε αξιόλογο αποτέλεσμα σε πολλά μέτωπα, καθιστώντας την Ένωσή μας παγκόσμιο πάροχο ασφάλειας.
  • Όλοι αναγνωρίσαμε πρόσφατα την ιδιαίτερα σαφή ανάγκη ενίσχυσης του αποτυπώματος της Ε.Ε. στη Μεσόγειο και αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε την επιχείρηση «IRINI». Ωστόσο, αντιμετωπίσαμε πρόβλημα στη διάρκεια της φάσης για τη Συγκρότηση Δυνάμεων. Δεν ήταν θεσμικό πρόβλημα. Ήταν ζήτημα πολιτικής βούλησης και πολιτικού θάρρους να πείσουμε τους πολίτες στις χώρες μας ότι δεν επρόκειτο για απειλή κατά ενός ή δύο κρατών μελών, αλλά για απειλή κατά της Ένωσης. Η Ελλάδα, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, παρά τις προκλήσεις και απειλές στα ανατολικά θαλάσσια και χερσαία σύνορά της και το ξέσπασμα του Covid-19, συμβάλλει ουσιαστικά στην Επιχείρηση, τόσο με προσωπικό όσο και με μέσα.
  • Η αποτελεσματική συμμετοχή της Ε.Ε. στη διαχείριση κρίσεων είναι βασική για την προώθηση του ρόλου της Ένωσης ως αξιόπιστου παρόχου ασφάλειας, ικανού να προωθήσει τη σταθερότητα στη γειτονιά της και να προστατεύσει τον εαυτό της, τους πολίτες της και τα κράτη μέλη της, από εξωτερικές απειλές. Κατά συνέπεια, δεν πρόκειται μόνο για τη διαχείριση κρίσεων στο πλαίσιο μιας αποστολής ΚΠΑΑ, αλλά και για την ενίσχυση της δυνατότητας των κρατών μελών να υπερασπίζουν το έδαφός τους.
  • Αυτό αναπόφευκτα μας οδηγεί στην ανάγκη για ενότητα και αλληλεγγύη. Δεν μπορούμε να συζητάμε για ενίσχυση της επιχειρησιακής μας δέσμευσης και επαύξηση της ανθεκτικότητάς μας χωρίς να διασφαλίζουμε την αλληλεγγύη μεταξύ μας. Μέσω της πρόσφατα συνταχθείσας Ανάλυσης Απειλών της Ε.Ε. (Threat Analysis) κάναμε ένα πρώτο βήμα, στο πλαίσιο της Στρατηγικής Πυξίδας, να κατανοήσουμε καλύτερα και να συμμεριστούμε την αντίληψη των απειλών, προχωρώντας έτσι στην προοδευτική διαμόρφωση μιας κοινής αμυντικής πολιτικής της Ένωσης. Όπως προείπα, δεν θα πρέπει να είναι μια προσπάθεια που καταβάλλεται από μία ή μερικές χώρες. Αντιμετωπίζουμε κοινές απειλές, συνεπώς χρειαζόμαστε κοινή απάντηση και ενέργειες, με άλλα λόγια, στο πνεύμα του «όλοι για έναν, και ένας για όλους».
  • Η ανθεκτικότητα μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της διάδρασης διαφορετικών επιπέδων και φορέων. Η κρίση του Κορονοϊού αναδεικνύει την ευπάθεια και την αλληλεξάρτηση των ευρωπαϊκών κοινωνιών, καθώς και τη σημασία ύπαρξης μιας ενισχυμένης ικανότητας κοινής δράσης. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να πραγματοποιούνται κοινές ασκήσεις της Ε.Ε. με κατάλληλα σενάρια σχετικά με πιθανές κρίσεις ώστε να δοκιμάζουν πρακτικά τις διαδικασίες και τους μηχανισμούς της Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένης της επίκλησης της ρήτρας Αμοιβαίας Συνδρομής (άρθρο 42.7).
  • Η αποτελεσματική συνέργεια με τους εταίρους είναι θεμελιώδης για την ολοκληρωμένη προσέγγιση της Ένωσης να ενεργεί ως πάροχος ασφάλειας. H συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, περιφερειακούς φορείς και τρίτα κράτη, θα πρέπει να συνεχιστεί. Είναι υψίστης σημασίας όμως, για την αξιοπιστία της Ένωσης, οι εταίροι μας να συμμερίζονται τις αξίες της ΕΕ και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. 
  • Η συνεργασία Ε.Ε.-NATO, στη βάση της συμπεριληπτικότητας, της διαφάνειας, της αμοιβαιότητας, και της αυτονομίας στη λήψη αποφάσεων και των δύο οργανισμών, είναι μια βασική εταιρική σχέση την οποία θα πρέπει να ενδυναμώσουμε, ενώ η δέσμευσή μας να συνεργαστούμε με τον ΟΗΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας θα πρέπει να ενισχυθεί. Η συμφωνία σχετικά με τη συμμετοχή τρίτων κρατών σε προγράμματα PESCO θα συμβάλει στην προώθηση της συνεργασίας μας με τρίτα κράτη στον τομέα αυτό.
  • Φαίνεται ότι η Ευρώπη βρίσκεται και πάλι σε ένα σταυροδρόμι αντιμετωπίζοντας γεωπολιτικές προκλήσεις. Αυτό με φέρνει πίσω στα προηγούμενα λόγια μου: Η αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. θα αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο της αυριανής Ευρώπης – μιας πιο αυτόνομης και κυρίαρχης Ευρώπης. Αλλά ποιο είναι το νόημα της ενότητας, της κυριαρχίας και της αλληλεγγύης αν δεν είμαστε σε θέση να υπερασπιστούμε την Ευρώπη;
  • Δεδομένων των σημερινών δύσκολων συνθηκών, «είμαστε» τώρα «εδώ» για να μεταδώσουμε παντού ένα ισχυρό μήνυμα για τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Άμυνας σε αυτό το αβέβαιο και ασταθές διεθνές περιβάλλον ασφάλειας.