Αυτοκτονίες στον Στρατό Ξηρας.

Φ. 900α /6096/9957/28 Νοεμβρίου 2008

Σε απάντηση της υπ’ αριθμ. 9361/05-11-08 Ερώτησης της Βουλής των Ελλήνων, που κατέθεσαν οι Βουλευτές κα Βάσω Παπανδρέου και κ.κ. Βασίλης Οικονόμου, Αλέξανδρος Αθανασιάδης, Γεώργιος Πεταλωτής, Δημήτρης Βαρβαρίγος, Βασίλης Τόγιας, Δημήτρης Τσιρώνης, Γιώργος Ντόλιος, Μιχάλης Τιμοσίδης, Μιχάλης Καρχιμάκης, με θέμα τις αυτοκτονίες στον Στρατό Ξηράς, σας γνωρίζουμε τα ακόλουθα:

Το θέμα των αυτοκτονιών αποτελεί ζήτημα μείζονος σημασίας για τις Ένοπλες Δυνάμεις και για τον λόγο αυτόν υφίσταται μόνιμη και διαρκής επικαιροποίηση των σχετικών Διαταγών οι οποίες περιλαμβάνουν μέτρα και σαφείς οδηγίες προς τους εκάστοτε Διοικητές.

Η Μόνιμη Ανώτατη Διακλαδική Υγειονομική Επιτροπή (που έχει συσταθεί στο ΥΠ.ΕΘ.Α. με σκοπό τη μελέτη και την υποβολή προτάσεων που αφορούν προγράμματα ψυχικής υγείας, διαπίστωσε ότι ο μέσος όρος των στρατευμένων που αντιμετωπίζουν οποιουδήποτε είδους προβλήματα κυμαίνεται στα ίδια επίπεδα με τον αντίστοιχο του γενικού πληθυσμού.

Εφαρμόζεται εξειδικευμένο πρόγραμμα ψυχοκοινωνικής μέριμνας τόσο σε επιπέδο Μονάδων όσο και σε επίπεδο Διοίκησης. Επίσης, έχουν συσταθεί Ομάδες Ψυχοκοινωνικής μέριμνας (Ο.Ψ.Μ.), οι οποίες απαρτίζονται από ψυχολόγους, εκπαιδευόμενους στην αναγνώριση και την αποτελεσματική διαχείρηση των κρίσεων.

Οι έν λόγω ομάδες, σε συνεργασία με τους Διοικητές των Μονάδων και καθοδηγούμενες από τους στρατιωτικούς ψυχιάτρους, κερδίζουν την εμπιστοσύνη των στρατευμένων και συμβάλλουν αποφασιστικά στην επίλυση πολλών προβλημάτων ψυχικής υγείας.

Παρέχεται εκπαίδευση των μαθητών των παραγωγικών σχολών σε θέματα ψυχολογίας–ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους.

Πραγματοποιούνται περιοδικές επισκέψεις ψυχιάτρων στους σχηματισμούς σε συνεργασία με τις τοπικές ομάδες ψυχοκοινωνικής μέριμνας.

Έχει δημιουργηθεί 24ωρη τηλεφωνική γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης, με την οποία παρέχεται η δυνατότητα παροχής άμεσων ψυχολογικών συμβουλευτικών υπηρεσιών για την αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσης με αποτέλεσμα την πρόληψη συνεπειών ψυχικού τραύματος ενώ σε κάθε σειρά κατάταξης διανέμεται έντυπο διαφημιστικό υλικό για την ανωτέρω γραμμή. Επίσης, πραγματοποιούνται συνεντεύξεις με τον Ψυχολόγο και ιατρό του κέντρου κατάταξης. Σας υπενθυμίζουμε δε ότι λαμβάνει χώρα υγειονομική επιλογή στο μονίμου και εφέδρου προσωπικού.

Αναφορικά με την ψυχολογική αξιολόγηση του κληρωτού και μόνιμου στρατιωτικού προσωπικού, ώστε «να μην επιτρέπεται σε ανθρώπους με ψυχολογικά προβλήματα η κατοχή πυροβόλου όπλου», σας γνωρίζουμε ότι έχουν συγκροτηθεί από ΓΕΕΘΑ δύο ειδικές επιτροπές που επεξεργάζονται την επιλογή προσωπικού από πλευράς ψυχολογικής αξιολόγησης:

• Επιτροπή Μελέτης Σκοπιμότητας Δημιουργίας Ενιαίου Κέντρου Επιλογής Ε.Δ. και Ψυχιατρικών–Ψυχομετρικών Αξιολογήσεων στις Ε.Δ.
• Επιτροπή Προκαταρκτικών Εξετάσεων Υποψηφίων ΑΣΕΙ–ΑΣΣΥ έτους 2009 .

Οι ως άνω επιτροπές συνεδριάζουν δύο φορές τον μήνα έχοντας κοινά μέλη τους ειδικούς θέματος, ώστε να επιτευχθεί ο καλύτερος συντονισμός. Εξετάζουν τόσο το ενδεχόμενο τροποποίησης της σχετικής Διαταγής ΓΕΕΘΑ, που καλύπτει τις ψυχομετρικές διαδικασίες, όσο και τη δημιουργία διακλαδικού σεμιναρίου για την εκπαίδευση των Επιτροπών Ψυχομετρικών Δοκιμασιών, ώστε πέραν της βελτιώσεως του έργου κάθε επιτροπής να αυξηθούν η αξιοπιστία και η εγκυρότητα των δοκιμασιών και στους τρεις κλάδους των Ε.Δ. Τα πορίσματα των δυο επιτροπών αναμένονται στις αρχές του 2009.

Όσον αφορά την τακτική εξέταση όλου του ανθρωπίνου δυναμικού του στρατεύματος από κατάλληλα εκπαιδευμένους ψυχολόγους και ψυχιάτρους, σας γνωρίζουμε ότι αυξήθηκαν οι θέσεις ειδικότητας ψυχιάτρου και αναμένονται Αξιωματικοί ψυχολόγοι απόφοιτοι της Σ.Σ.Α.Σ. κάθε έτος, αρχής γενομένης από το 2009, οι οποίοι θα στελεχώσουν σταδιακά τις Μονάδες και των τριών κλάδων ήτοι δώδεκα για το 2009, δεκατέσσερις για το 2010, δώδεκα για το 2011 και ένδεκα για το 2012. Δεδομένου ότι ήδη υπηρετούν επτά (7) ψυχολόγοι ως Αξιωματικοί και δεκατρείς (13) ως πολιτικοί υπάλληλοι, ο συνολικός αριθμός ψυχολόγων των Ε.Δ. προβλέπεται έως το 2012 να έχει φτάσει τους εβδομήντα (70). Επίσης, τελεί υπό σχεδιασμό το πρόγραμμα εκπαίδευσης των ως άνω ψυχολόγων. Ειδικά για το ζήτημα των αυτοκτονιών έχει ξεκινήσει η συνεργασία με το Αιγινήτειο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο.

Επίσης, επίκειται η έναρξη υλοποίησης της Πάγιας Διαταγής ΓΕΕΘΑ/ΔΥΓ 4-7/2007 «Περί 24ωρης Γραμμής Ψυχολογικής Υποστήριξης των Ε.Δ.». Σκοπός της η περαιτέρω ενίσχυση και πλαισίωση της, ήδη υφισταμένης από το 2003, 24ωρης Τηλεφωνικής Γραμμής Ψυχολογικής Υποστήριξης. Η Πάγια Διαταγή προβλέπει σύστημα ηλεκτρονικών συμβουλευτικών υπηρεσιών, μέσω email, sites, chat rooms και κατάλληλου δικτύου τηλεδιάσκεψης. Η ηλεκτρονική δικτυακή συμβουλευτική θα λειτουργεί υπό τις προϋποθέσεις τόσο της ανωνυμίας ή ψευδωνυμίας των χρηστών όσο και της ηλεκτρονικής ασφάλειας-απαγόρευσης εισβολής εξωστρατιωτικών παραγόντων και υπηρεσιών (Intranet)». Για το θέμα υπάρχει συνεργασία του Γ.Ε.ΕΘ.Α/Δ.Υ.Υ με την Γενική Διεύθυνση Οικονομικού Σχεδιασμού &  Υποστήριξης (Γ.Δ.Ο.Σ.Υ) του ΥΠ.ΕΘ.Α.

Εξετάζεται επίσης ή με την αξιοποίηση κονδυλίων της Ε.Ε. (ΕΣΠΑ 2007-2013) δημιουργία κέντρου συμβουλευτικής των Ε.Δ. πανελλήνιας εμβέλειας. Το Κέντρο θα αποτελείται από 21 τοπικά Κέντρα Ψυχικής Υγιεινής-Κέντρα Ημέρας  των Σχηματισμών, 15 για τον Στρατό Ξηράς, 3 για το  Πολεμικό Ναυτικό και 3 για την Πολεμική Αεροπορία, δυνάμεως επτά (7) έως δέκα (10) ειδικών επιστημόνων. Προτείνεται επίσης η δημιουργία τεσσάρων Ειδικών Κέντρων Μετατραυματικής Διαταραχής Stress.

Επιπρόσθετα, στον Στρατό Ξηράς, και για την καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση του εργασιακού στρες, δίνεται πλέον η ειδικότητα του γιατρού εργασίας, κύριο μέλημα του οποίου είναι η μεγιστοποίηση της προστασίας του προσωπικού στον χώρο της εργασίας του.

Το Διακλαδικό Κλιμάκιο Ψυχοκοινωνικής Παρέμβασης (Ψυχιάτρων και Ψυχολόγων) αύξησε τον αριθμό των  παρεμβάσεών του με το πρόγραμμα 2008. Η παρέμβαση τροποποιήθηκε και επεκτάθηκε έτσι ώστε να περιλαμβάνει τόσο τα μόνιμα στελέχη όσο και το προσωπικό στρατευμένης θητείας, με δυνατότητα συμμετοχής και του πολιτικού προσωπικού. Τροποποιήθηκε επίσης η παρέμβαση με την ευρύτερη εφαρμογή της μεθόδου της Συμμετοχικής Έρευνας-Δράσης (Participatory Action Research) με επικέντρωση στο βίωμα και τον διάλογο. Η παρέμβαση αυτή αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στα ακόλουθα :

• Συμμετοχή σε μεγάλες βιωματικές ομάδες όλου του προσωπικού με στόχο την εκμάθηση του τρόπου έκχυσης πλεονάζοντος συναισθηματικού φορτίου (defusing), του τρόπου αντιμετώπισης υπεραερισμού-πανικού και διαφόρων  τεχνικών χαλάρωσης.
• Συμμετοχή με ενεργό διάλογο σε ιδιαίτερης αξίας θέματα όπως: στρες και στρες μάχης, εργασιακό στρες, επιχειρησιακό στρες, απόπειρες αυτοκαταστροφής–αυτοκτονίες, χρήση τοξικών ουσιών, βιαιότητες και παραβατικότητα και ψυχολογική υποστήριξη προσωπικού των Ε.Δ. μέσω τηλεφωνικών και λοιπών υπηρεσιών.
• Εκούσιες και εμπιστευτικές ατομικές συνεντεύξεις του προσωπικού με ελεύθερη επιλογή  ψυχιάτρου ή ψυχολόγου.
• Επεκτάθηκε, πέραν των μονίμων στελεχών, και στο προσωπικό στρατευμένης θητείας η συνεργασία των Ε.Δ.  με  τα κατά τόπους Κέντρα Πρόληψης (ΟΚΑΝΑ) βάσει του Αναθεωρημένου Μνημονίου Συναντίληψης και Συνεργασίας κατά της Ουσιοεξάρτησης μεταξύ ΥΠΕΘΑ και ΥΥΚΑ (ΟΚΑΝΑ). Η συνεργασία αυτή, πέραν των προβλεπομένων για την ουσιοεξάρτηση, αποτελεί μια ευκαιρία περαιτέρω παροχής υποστήριξης προς το προσωπικό και δικτυώσεων των Υγειονομικών Υπηρεσιών των Ε.Δ. με στόχο και την πρόληψη αυτοκτονιών.
• Ολοκληρώθηκε η διαδικασία και είναι υπό εκτύπωση στο ΤΥΕΣ ειδικό εγχειρίδιο με τίτλο «Εκπαιδευτικό Εγχειρίδιο Ψυχοκοινωνικής Παρέμβασης» που θα περιέχει οδηγίες προς τους Διοικητές και τους ιατρούς των Μονάδων. Ένα εκ των κεφαλαίων, το οποίο περιλαμβάνει δεκαεννέα υποκεφάλαια, αναφέρεται στο ζήτημα της αυτοκτονίας. Προβλέπεται η ανά τρίμηνο ενημέρωση του προσωπικού με βάση το παραπάνω εγχειρίδιο και μάλιστα με βιωματικό τρόπο.

Τέλος, το ΥΠ.ΕΘ.Α. και τα Γενικά Επιτελεία προσεγγίζουν το φαινόμενο των αυτοκτονιών ως διαχρονικό και πολυσύνθετο ζήτημα, το οποίο μπορεί να αντιμετωπισθεί από ειδικούς επιστήμονες και βέβαια η αντιμετώπισή του αφορά το σύνολο της κοινωνίας. Σας διαβεβαιώνουμε ότι η προσπάθεια η οποία καταβάλλεται, σε επιστημονική πάντοτε βάση, λαμβάνει υπόψη όλες τις παραμέτρους, τις αξιολογεί, ενώ λαμβάνεται μέριμνα για τη βελτίωση των μέτρων που ισχύουν με σκοπό τη δημιουργία σταθερής πεποίθησης στο προσωπικό ότι υπάρχουν και λειτουργούν διαδικασίες στήριξης και συναδελφικότητας, οι οποίες αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της πρόληψης.

Ερώτηση υπ’ αριθμ. 9361/05-11-08

Είναι αναμφισβήτητο το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι αυτοκτονίες στον στρατό ξηράς. Ενώ στον γενικό πληθυσμό της χώρας η αναλογία των αυτοκτονιών είναι 5,36 αυτοκτονίες ανά 100000 ανδρικού πληθυσμού, το αντίστοιχο ποσοστό στον στρατό ξηράς ανέρχεται σε 7,05 ανά 100000 προσωπικού για τους άνδρες. Από το σύνολο των συντελεσμένων αυτοκτονιών, το ποσοστό που αφορά κληρωτούς οπλίτες αγγίζει το 74,5%, ενώ το 25,5% αφορά το μόνιμο προσωπικό. Αξίζει να σημειωθεί πως, σύμφωνα με έρευνα του ΓΕΣ, ιστορικό ψυχικής νόσου υπήρχε σε ποσοστό 8% και μόνο οι μισοί από αυτούς είχαν ανιχνευθεί από τις αρμόδιες υγειονομικές υπηρεσίες. Από την μελέτη του ανακριτικού υλικού, σαν πιθανά αίτια-αφορμές καταγράφονται σε ποσοστό 56 % προβλήματα σχέσεων με το άλλο φύλο, σε ποσοστό 44% ενδοοικογενειακής φύσεως προβλήματα, 19% σε χρήση τοξικών ουσιών, 12% σε προβλήματα στη μονάδα, ενώ σε ποσοστό 16% δεν ανιχνεύονται εξωτερικά αίτια. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι το 52% εκείνων που αυτοκτόνησαν εντός στρατοπέδου είχε εκφράσει την πρόθεση του σε στρατιώτες ή σε οικεία πρόσωπα. Τα κυριότερα συμπεράσματα της έρευνας του ΓΕΣ συγκεντρώνονται σε τέσσερα σημεία: Πρώτον, σε κάθε συντελεσμένη αυτοκτονία φαίνεται να υπάρχει συνεργική δράση πολλών παραγόντων κινδύνου σε μία χρονικά περιορισμένη περίοδο. Δεύτερον, οι περισσότερες αυτοκτονίες συμβαίνουν προς το τέλος της θητείας. Τρίτον, η πρόσβαση σε πυροβόλα όπλα αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου και Τέταρτον, οι περισσότεροι απ’ όσους αυτοκτόνησαν είχαν εκφράσει ανοιχτά την πρόθεση τους το τελευταίο 24ωρο πριν από την πράξη τους, χωρίς όμως να γίνονται πιστευτοί!

Θα πρέπει επίσης να αναλογιστείτε ότι στο παρελθόν σε ερωτήσεις που έχουν κατατεθεί για συγκεκριμένα τραγικά περιστατικά (πχ. 9539/471/02-04-08), από τις απαντήσεις σας διακρίνεται μια προσπάθεια αποφυγής των ευθυνών, γεγονός που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς εάν κάποιος δεν αναγνωρίζει το πρόβλημα δεν μπορεί και να το επιλύσει.

Κατόπιν των παραπάνω, ΕΡΩΤΑΣΤΕ:

Σε ποιες ενέργειες έχετε προβεί  ροκειμένου να αντιμετωπίσετε το τραγικό αυτό φαινόμενο; 

1.                 Θα κάνετε πιο αυστηρή και πιο επισταμένη την ψυχολογική αξιολόγηση του κληρωτού και μόνιμου στρατιωτικού προσωπικού, ώστε να μην επιτρέπεται σε ανθρώπους με ψυχολογικά προβλήματα η κατοχή πυροβόλου όπλου;

2.                 Έχετε την πρόθεση να εξασφαλίσετε την τακτική εξέταση όλου του ανθρωπίνου δυναμικού   του    στρατεύματος,    από   κατάλληλα   εκπαιδευμένους   ψυχολόγους   και ψυχιάτρους, ώστε να προλαμβάνεται και να αντιμετωπίζεται η συσσώρευση πολλών παραγόντων κινδύνου για τα στελέχη των Ε.Δ.;

3.                 Έχετε προβεί σε σύσταση προς τους διοικητές των μονάδων ειδικά του .του στρατού
ξηράς, προκειμένου αυτοί και οι υφιστάμενοι τους να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στις αλλαγές συμπεριφοράς του προσωπικού και ιδιαίτερα των στρατιωτών;

4.                 Έχει υπολογισθεί πόσο αρνητικά συμβάλει η διασπορά των στρατοπέδων στην
καταπόνηση του προσωπικού, την μείωση των αντοχών του και την αύξηση των ποσοστών αυτοκτονιών;

ΟΙ-ΕΡΩΤΩΝΤΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ

Βάσω Παπανδρέου

Βασίλης Οικονόμου

Αλέξανδρος Αθανασιάδης

Γεώργιος Πεταλωτής

Δημήτρης Βαρβαρίγος

Βασίλης Τόγιας

Δημήτρης Τσιρώνης

Γιώργος Ντόλιος

Μιχάλης Τιμοσίδης

Μιχάλης Καρχιμάκης