«Εξοχότατε Πρόεδρε της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Δημήτρη Χριστόφια,
Σεβασμιότατε Μητροπολίτη κύριε Ειρηναίε,
Κύριοι συνάδελφοι μέλη του Ελληνικού Κοινοβουλίου,
Κύριε Γενικέ Γραμματέα της Περιφέρειας Κρήτης,
Κύριε Νομάρχη,
Κύριε Δήμαρχε,
Κύριοι Δήμαρχοι του Νομού Χανίων,
Κύριοι εκπρόσωποι των στρατιωτικών και αστυνομικών αρχών,
Κυρίες και Κύριοι,
Αποτελεί για μένα ιδιαίτερη τιμή σ’ αυτό το σημαντικό πολιτικό γεγονός, το ετήσιο πολιτικό μνημόσυνο για τον Ελευθέριο και Σοφοκλή Βενιζέλο, να εκπροσωπώ τον Πρωθυπουργό κ. Γιώργο Παπανδρέου και την Κυβέρνησή μας.
Όπως επίσης αποτελεί ιδιαίτερη τιμή και το γεγονός ότι υποδέχομαι εδώ στην Κρήτη, στο γενέθλιο ιστορικό τόπο του μεγάλου Εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου έναν ξεχωριστό άνθρωπο, μια ξεχωριστή πολιτική προσωπικότητα, τον αγωνιστή Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Δημήτρη Χριστόφια με τον οποίο μας συνδέουν και με συνδέουν ακατάλυτοι δεσμοί φιλίας και συνεργασίας σε μια μακρά, δύσκολη και επίπονη περίοδο για την επίλυση του Κυπριακού Προβλήματος.
Κύριε Πρόεδρε,
Θέλω να σας διαβεβαιώσω, ότι έχετε την αμέριστη συμπαράσταση και αλληλεγγύη μας σ’ αυτή την ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία στην οποία βρίσκεται το πολιτικό πρόβλημα της Κύπρου.
Και θέλω να γνωρίζετε – είμαι βέβαιος ότι εκφράζω και τους συμπατριώτες μας Κρήτες – ότι η Ελλάδα, η Κυβέρνησή μας, όλες οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας, θα συμβάλλουμε ο καθένας από τη θέση του για την δίκαιη, βιώσιμη και λειτουργική επίλυση του Κυπριακού προβλήματος. Θα είμαστε δίπλα σας, αλληλέγγυοι σ’ αυτή την εξαιρετικά δύσκολη προσπάθεια που καταβάλετε.
Και πιστεύω, ότι στο τέλος η προσπάθεια αυτή, οι κόποι του Κυπριακού Ελληνισμού, οι κόποι του Κυπριακού λαού θα στεφτούν από επιτυχία. Το τελευταίο μεγάλο πολιτικό πρόβλημα της Ευρώπης, το Κυπριακό, θα λυθεί προς όφελος του Κυπριακού λαού των δύο Κοινοτήτων, των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων.
Κυρίες και κύριοι,
Πιστεύω ότι ανάλογες εκδηλώσεις, όπως το ετήσιο πολιτικό μνημόσυνο για τον Ελευθέριο και το Σοφοκλή Βενιζέλο δεν στοχεύουν μόνο στην ανανέωση και την ενίσχυση της ιστορικής μνήμης. Έχουν και μια άλλη σημασία. Στοχεύουν στην ανάδειξη πολιτικών μηνυμάτων για τη σημερινή εποχή, για τη σημερινή συγκυρία. Δεν είναι ένα απλό μνημόσυνο. Είναι μια πολιτική πράξη, μια πολιτική στάση.
Και ως τέτοια πρέπει να δούμε τη σημερινή εκδήλωση, που οργανώσατε και γι’ αυτό αξίζουν συγχαρητήρια στο Εθνικό Κέντρο Μελετών «ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ», στον Αντιπρόεδρό του, Δήμαρχο Χανίων και στον Γενικό Διευθυντή, κ. Παπαδάκη.
Η προσωπικότητα και η πολιτική ευφυΐα του Ελευθερίου Βενιζέλου, το κύρος του ηγέτη, το πάθος του για την εθνική υπόθεση, η αποφασιστικότητά του στη λήψη κρίσιμων στρατηγικών αποφάσεων, η δεξιοτεχνία χειρισμού των διπλωματικών υποθέσεων της χώρας, των συσχετισμών ευρωπαϊκών και διεθνών, αλλά και των αντιτιθέμενων συμφερόντων, η πολιτική του διορατικότητα σε συνδυασμό με τη δυνατότητα ρεαλιστικής ανάγνωσης και προσέγγισης των διεθνών και περιφερειακών γεωπολιτικών εξελίξεων, έχουν σφραγίσει την πολιτική πορεία της χώρας, την πολιτική και ιστορική της φυσιογνωμία.
Τα επιτεύγματα της πολιτικής του Ελευθερίου Βενιζέλου αποκτούν μεγαλύτερο ιστορικό βάρος, αφού θα πρέπει να αξιολογηθούν σύμφωνα με τις αντίξοες συνθήκες που επικρατούσαν σε εκείνη την πολυτάραχη περίοδο. Ενώ και οι λιγότερο επιτυχείς ή ορισμένες φορές λανθασμένες επιλογές του δεν μπορούν παρά να κριθούν σε σύνδεση με τις διάφορες εξωγενείς μεταβλητές, καθώς και την πίεση που αυτές ασκούσαν πάνω σε ένα ασταθές, βαθιά πολωμένο, διχασμένο και διχαστικό πολιτικό σύστημα με μεγάλες μονομερείς εξωτερικές εξαρτήσεις.
Το πάθος του Βενιζέλου για την εθνική ολοκλήρωση ήταν αποτέλεσμα των επαναστατικών αγώνων του Κρητικού λαού για την απελευθέρωση και την ένωση της Κρήτης με τη Μητέρα Πατρίδα. Από τους αγώνες εκείνους είχαν ήδη φανεί τα χαρίσματα της ηγετικής του φυσιογνωμίας. Η μαχητική του διάθεση σε καμιά περίπτωση δεν επηρεάστηκε από τα έντονα πατριωτικά συναισθήματά του, αλλά συνδυάστηκε εποικοδομητικά με τον σκληρό, πολλές φορές, πραγματισμό του για την πορεία των πολιτικών εξελίξεων.
Οι διορατικές, ψύχραιμες και ρεαλιστικές εκτιμήσεις του αναδείχθηκαν σε κυρίαρχες αρετές σε όλη τη διάρκεια της πολιτικής του διαδρομής. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεν συνδέθηκε απλά με τις κορυφαίες στιγμές της νεοελληνικής ιστορίας, όπως ήταν η επανάσταση του ’97 στην Κρήτη, η επανάσταση στο Θέρισο, η επανάσταση στο Γουδή, το Κίνημα της Θεσσαλονίκης, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά ήταν αυτός που τελικά καθόρισε την εξέλιξή τους προς όφελος της εθνικής ολοκλήρωσης, της ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης και της εξωστρέφειας της πατρίδας μας.
Πράγματι ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπήρξε ο δημιουργός του σύγχρονου ελληνικού κράτους είτε ακολουθήσουμε μια ποσοτική, είτε μια ποιοτική ιστορική ανάλυση. Συνέδεσε το όνομά του με την επέκταση και ουσιαστικά το διπλασιασμό του εθνικού ελληνικού χώρου. Με τη σημαία της «μεγάλης ιδέας» πέτυχε να αναδείξει ως κυρίαρχο το εθνικό πρόβλημα της απελευθέρωσης του ελληνικού πληθυσμού, αλλά και των περιοχών εκείνων που βρισκόντουσαν εκτός της εθνικής επικράτειας.
Η «μεγάλη ιδέα» αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη και τον ιδεολογικό μηχανισμό που ευαισθητοποίησε, κινητοποίησε, ένωσε και ενέπνευσε την ελληνική κοινωνία. Παράλληλα, όπως είπε προηγουμένως και ο Δήμαρχος και στο επίπεδο των θεσμικών μεταρρυθμίσεων είναι καθοριστική και καταλυτική η συμβολή του.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος εξέφρασε και μάλιστα με τον πλέον δημιουργικό τρόπο, το κοινωνικό αίσθημα και αίτημα για την ανάληψη ριζοσπαστικών πρωτοβουλιών που θα οδηγούσαν στην προώθηση των απαραίτητων οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών.
Οι θεσμικές του μεταρρυθμίσεις όχι απλά ανέτρεψαν τις κατεστημένες αντιλήψεις που συντελούσαν στην στασιμότητα, αλλά ταυτόχρονα προκάλεσαν ένα σαρωτικό κύμα ανανέωσης και εκσυγχρονισμού της ελληνικής κοινωνίας.
Οι πολιτικές του επιλογές έφεραν άμεσες θετικές επιδράσεις στην εδραίωση της δημοκρατίας, στην οικοδόμηση του κράτους δικαίου, στην αναδιοργάνωση του στρατού, στην αναζωογόνηση της αγροτικής οικονομίας, στην ανασυγκρότηση της οικονομικής δραστηριότητας, στην εργασία των γυναικών και στην προστασία των ανηλίκων, στην ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην αναδιοργάνωση των εργατικών και των αγροτικών Συνδικάτων, αν και βαρύνεται, όπως όλοι γνωρίζουμε και όπως μόλις προηγουμένως υπενθύμισε ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, με το ιδιώνυμο και με την δίωξη των αριστερών ιδεών.
Συνέβαλε στον εκσυγχρονισμό της παιδείας, στον εκσυγχρονισμό των θεσμών απονομής της δικαιοσύνης. Ουσιαστικά δηλαδή προώθησε την πολιτική του αστικού εκσυγχρονισμού και μάλιστα σε μια ιστορική περίοδο όπου λόγω των δραματικών περιφερειακών, ευρωπαϊκών και διεθνών εξελίξεων ήταν επιτακτική η ανάγκη λήψης τολμηρών αποφάσεων, ώστε η Ελλάδα να ξεφύγει από την εσωστρέφεια και τα φοβικά σύνδρομα του παρελθόντος και να προωθήσει τη δυναμική της ένταξης στο διεθνές και περιφερειακό γίγνεσθαι.
Η επιλογή μιας εξωστρεφούς πολιτικής για τη χώρα δεν ήταν εύκολη υπόθεση αφού ο ηγέτης που θα την υλοποιούσε θα έπρεπε να διαθέτει δύο σημαντικές ικανότητες κατά την άποψή μου: την πολιτική διορατικότητα και τη διπλωματική δεξιοτεχνία.
Η άσκηση της διπλωματίας για την προώθηση των εθνικών συμφερόντων στον ταραγμένο κόσμο των αρχών του 20ου αιώνα αποτελεί ένα από τα πεδία πολιτικής στα οποία διακρίθηκε ιδιαίτερα ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Αν μάλιστα αυτό συνδυαστεί και με τις διορατικές επιλογές του που τοποθέτησαν την Ελλάδα στο πλευρό των νικητών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, τότε μπορεί να γίνει αντιληπτό το πως έφτασε η χώρα μας να κατακτήσει κυρίαρχη θέση στα Βαλκάνια μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και να πρωταγωνιστήσει κυριολεκτικά στα συνέδρια ειρήνης του Νεϊγί, των Σεβρών, της Λοζάνης.
Ο Βενιζέλος, κυρίες και κύριοι, ήξερε να χρησιμοποιεί τον πόλεμο για την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων. Συγχρόνως όμως γνώριζε και τη δύναμη της ειρήνης, της διπλωματίας, του διαλόγου, των διαπραγματεύσεων, των προωθητικών συμβιβασμών. Ήταν ένας επιδέξιος χειριστής της τέχνης του πολέμου και της ειρήνης.
Για τον Ελευθέριο Βενιζέλο ο συμβιβασμός δεν ήταν έκπτωση. Ο προωθητικός συμβιβασμός δεν στρεφόταν ενάντια στα εθνικά συμφέροντα, δεν ήταν συνώνυμο της προδοσίας, όπως πολλές φορές χαρακτηρίστηκε απ’ αυτή την αντίληψη η νεότερη πολιτική ζωή.
Η θέση αυτή επιβεβαιώνεται με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο στην πολιτική της ελληνοτουρκικής προσέγγισης και φιλίας που προωθήθηκε βασανιστικά, αλλά και αποφασιστικά λίγα χρόνια μετά την εθνική καταστροφή, την Μικρασιατική Καταστροφή, κυρίως αποβλέποντας στην εμπέδωση της περιφερειακής ειρήνης, της συνεργασίας και της συνύπαρξής των λαών και στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας μας.
Θα ήθελα, κυρίες και κύριοι, πολύ συνοπτικά να κωδικοποιήσω σε τρία κύρια σημεία τη μεγάλη εθνική συμβολή και συνεισφορά του Εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου στη νεότερη πολιτική ιστορία. Και όταν είπα στην αρχή της παρέμβασής μου, ότι είναι επίκαιρα τα πολιτικά του μηνύματα, ακριβώς σ’ αυτά τα τρία σημεία αναφερόμουν.
Πρώτον, ο Ελευθέριος Βενιζέλος οραματιζόταν την Ελλάδα της αυτοπεποίθησης, της αξιοπρέπειας, της εξωστρέφειας, της δυναμικής ένταξης στο διεθνές και περιφερειακό σύστημα. Αποστρεφόταν την Ελλάδα της μοιρολατρίας, της εσωστρέφειας, της μιζέριας, του φόβου, της πατριδοκαπηλίας, την μικρή φτωχή πλην έντιμη Ελλάδα. Γι’ αυτό και έδινε ένα αληθινό νόημα στην έννοια του πατριωτισμού.
Δεύτερον, αντιλαμβανόταν τη σημασία της προώθησης ριζοσπαστικών πολιτικών και μεταρρυθμίσεων, γι’ αυτό και αγωνιζόταν με όλες του τις δυνάμεις για τον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας και του πολιτικού συστήματος. Παράλληλα όμως μπορούσε με ψυχραιμία και σταθερότητα να αντισταθεί στις φωνές του συναισθηματισμού και να προάγει το εφικτό χωρίς να υπολογίζει το πολιτικό κόστος και τις αντιδράσεις.
Τρίτον, ήταν προσηλωμένος στην προσεκτική μελέτη και ανάλυση των διεθνών και περιφερειακών εξελίξεων και συσχετισμών. Στην επιλογή των κατάλληλων εκείνων μέσων που καθιστούσαν την Ελλάδα ένα φερέγγυο και αξιόπιστο συνομιλητή έναντι των συμμάχων της, αλλά και μια ισχυρή χώρα που ήταν σε θέση να διασφαλίζει την ανεξαρτησία, την εθνική της ακεραιότητα, τα εθνικά της συμφέροντα.
Γι’ αυτό εξάλλου γνωρίζουμε την εμμονή του στο ρεαλισμό. Γι’ αυτή την εμμονή του στο ρεαλισμό πολλές φορές κατηγορήθηκε, του ασκήθηκε έντονη κριτική, όπως για παράδειγμα και πιστεύω θα έχουμε την ευκαιρία ο κ. Χριστόφιας να αναφερθεί σ’ αυτό, στην περίπτωση της Κύπρου και στην απώλεια της ιστορικής ευκαιρίας ενσωμάτωσης της Κύπρου στον εθνικό κορμό.
Πιστεύω, κυρίες και κύριοι, τελειώνοντας, ότι η πολιτική παρακαταθήκη του Εθνάρχη Βενιζέλου είναι και σήμερα περισσότερο από ποτέ επίκαιρη. Η Ελλάδα έχει ανάγκη από μια ριζοσπαστική πολιτική και κοινωνική μεταρρύθμιση. Οφείλει να ανατρέψει τις ξεπερασμένες οικονομικές δομές και να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα την εντάξουν και πάλι δυναμικά στο ευρωπαϊκό και στο διεθνές σύστημα.
Οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας μας έχουν την εθνική ευθύνη να συμβάλλουν στη δημιουργία της ευρύτερης δυνατής εθνικής και κοινωνικής συναίνεσης και συνεννόησης. Η εθνική ενότητα είναι η δύναμη του λαού μας για να ξανακάνουμε την Ελλάδα ισχυρή και αξιόπιστη χώρα στο εξωτερικό. Για να ξανακάνουμε τη χώρα μας ισχυρή στο εσωτερικό με κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη.
Όλοι γνωρίζουμε σήμερα σε ποιες εθνικές καταστροφές οδήγησε ο διχασμός, η τυφλή αντιπαράθεση και σύγκρουση, οι μονομερείς εξαρτήσεις. Τα έχουμε βιώσει στην ιστορική μας διαδρομή όλοι και πολύ έντονα. Τα έχει εξάλλου βιώσει με τον πιο σκληρό και επώδυνο τρόπο και ο κυπριακός ελληνισμός, η Κύπρος.
Όπως μας δίδαξε ο Ελευθέριος Βενιζέλος μόνο με αγωνιστική διάθεση, με ρεαλιστικές προσεγγίσεις, αλλά και αποφασιστικές πολιτικές επιλογές μπορούμε να κάνουμε την κρίση ευκαιρία για ένα καλύτερο, πιο ελπιδοφόρο και αισιόδοξο μέλλον.
Σας ευχαριστώ πολύ.
Κύριε Πρόεδρε, καλώς ήρθατε και πάλι στην Κρήτη, στην Ελλάδα.
Σας εύχομαι καλή δύναμη.
