Ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης κ. Νικόλαος Παναγιωτόπουλος συμμετείχε χθες, Τρίτη 13 Απριλίου 2021, στο διαδικτυακό σεμινάριο του “Chatham House” με τίτλο «Άμυνα και Ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο: Η προοπτική της Ελλάδος».

Ακολουθούν σημεία από την παρέμβαση του Υπουργού:

• Αρχικά εκφράζω τα συλλυπητήριά μου για το θάνατο του Πρίγκιπα Φίλιππου, Δούκα του Εδιμβούργου. Γνωρίζουμε πλήρως τις σχέσεις του με την Ελλάδα. Ήταν μια απώλεια για τη Μεγάλη Βρετανία και το βρετανικό λαό συνολικά, γι’ αυτό τα βαθύτατα συλλυπητήριά μου γι’ αυτό.

• Σχετικά με τη διμερή αμυντική συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου. Υπάρχει μια ισχυρή και μακροχρόνια σειρά και πλαίσιο για τις διμερείς σχέσεις μεταξύ των χωρών μας. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η ήδη άριστη συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου συνεχίζεται παρά την αποχώρησή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχει αμοιβαίο συμφέρον να παραμείνουμε στενοί εταίροι στην Ασφάλεια και την Άμυνα προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τις πολύπλευρες προκλήσεις ασφάλειας που απαιτούν μια συντονισμένη απάντηση από όλους μας. Το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να παραμείνει στρατηγικός εταίρος για την Ευρωπαϊκή Ένωση λαμβάνοντας υπ’όψιν τα συμφέροντα ασφάλειας και των δύο μερών.

• Το περιβάλλον ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο χαρακτηρίζεται από τουλάχιστον τρεις διασυνδεδεμένες δυναμικές: α) Η πρόσφατη ανακάλυψη υδρογονανθράκων στα ανοικτά των ακτών του Ισραήλ, της Κύπρου και της Αιγύπτου, β) Ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός και οι ανισορροπίες της εξουσίας, καθώς και γ) Το αυξημένο ενδιαφέρον για την περιοχή που επιδεικνύουν εξωτερικές δυνάμεις. Όσον αφορά στην αξιολόγηση των ευρύτερων εξελίξεων και της κατάστασης ασφαλείας αντιμετωπίζουμε ένα πολύ περίπλοκο και αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον που εκτείνεται από τα Βαλκάνια μέχρι τη Μέση Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική.

• Η περιοχή έχει υποστεί σημαντικές γεωπολιτικές αλλαγές κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, οι εξελίξεις έχουν γίνει όλο και περισσότερο αλληλένδετες με μεγάλο αντίκτυπο ειδικά στην Ευρώπη. Πρωταρχική πηγή της αυξανόμενης αστάθειας στην περιοχή αποτελούν, σε μεγάλο βαθμό, οι νεοθωμανικές φιλοδοξίες και η επιθετικότητα της Τουρκίας, μέσω των οποίων αποσκοπεί να εδραιώσει την παρουσία και τις αξιώσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι αξιώσεις προωθούνται.

• Η άλλη πλευρά εφαρμόζει πολιτική συνεχώς αυξανόμενων αμφισβητήσεων και αξιώσεων εναντίον της Ελλάδος και της Κύπρου. Τα τελευταία χρόνια έχει υιοθετήσει το αναθεωρητικό Δόγμα που ονομάζεται «Γαλάζια Πατρίδα» μέσω του οποίου επιδιώκεται από την Άγκυρα ο έλεγχος των υδάτων του Ανατολικού Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, παραβλέποντας τα δικαιώματα των ελληνικών νήσων αλλά και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας.

• Η γενικότερη συμπεριφορά της γείτονος υποδαυλίζει και συντηρεί εντάσεις στην περιοχή, όταν στρατιωτικές δυνάμεις εμπλέκονται στο Βόρειο Ιράκ, τη Συρία και τη Λιβύη, όπου υποτίθεται πως μπορεί να στοιχειοθετήσει νόμιμα δικαιώματα στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία σε όλη την περιοχή, με το επιχείρημα ότι γίνεται για τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας, αν και τελικά έχει συνολικά αποσταθεροποιητικό χαρακτήρα βάσει των γεγονότων που έχουν σημειωθεί, όπως οι συνεχιζόμενες εντάσεις που προκαλούνται από τη συμφωνία για το άκυρο Σύμφωνο καθορισμού Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ της Λιβύης και της Τουρκίας. Στην ίδια τακτική εντάσσονται οι τουρκικές υπερπτήσεις στο Αιγαίο καθώς και η σεισμική ερευνητική δραστηριότητα στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και τα χωρικά ύδατα της Κύπρου που έχει προκαλέσει μεγάλη ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.

• Όσον αφορά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και την ένταση που παρατηρείται, τον Μάρτιο 2020 η Ελλάδα έγινε στόχος οργανωμένης και καλά μελετημένης προσπάθειας να παραβιαστούν τα χερσαία και θαλάσσια σύνορά της από ομάδες παράνομων μεταναστών. Ήταν μια εκδοχή ασύμμετρης απειλής που διαμορφώθηκε και εκτελέστηκε με τη μεταφορά δεκάδων χιλιάδων παράνομων μεταναστών στα βορειοανατολικά σύνορά μας, ώστε να εισέλθουν στη χώρα μας. Αυτή η επιχείρηση συντονίστηκε από την Τουρκία με μοναδικό σκοπό να απειλήσει την ανθεκτικότητα και την κοινωνική συνοχή της χώρας μας. Η Ελλάδα έπρεπε να αντιδράσει αμέσως και να προστατεύσει τα σύνορά μας, τα οποία είναι επίσης και ευρωπαϊκά σύνορα. Κάνοντας ό, τι χρειάζεται να προστατέψουμε τα σύνορά μας από μαζική παραβίαση ήταν πλήρες κυριαρχικό δικαίωμά μας, να διασφαλίσουμε την προστασία των συνόρων μας. Οι συγκεντρωμένοι παράνομοι μετανάστες προσπάθησαν να εισέλθουν βίαια στην ελληνική επικράτεια παρότι καταστήσαμε σαφές ότι δεν επιτρεπόταν παράνομη είσοδος ή παραβίαση των συνόρων μας. Κατά την επίσκεψή τους στα βορειοανατολικά σύνορά μας μαζί με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, κατά τη διάρκεια της απόπειρας εισβολής, οι ηγέτες της Ε.Ε. -δηλαδή ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Σαρλ Μισέλ, η Πρόεδρος της Κομισιόν κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κ. Νταβίντ Σασσόλι- τόνισαν ότι επρόκειτο περί ασύμμετρης απειλής για τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Από τον Ιούλιο του 2020 εκδόθηκε μια σειρά τουρκικών NAVTEX για παράνομες ενέργειες εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας με την παρουσία και την εμπλοκή του τουρκικού Ναυτικού. Ήταν σοβαρή κλιμάκωση της έντασης που λειτούργησε αποσταθεροποιητικά για την ειρήνη στην περιοχή. Το ερευνητικό σκάφος «Ορούτς Ρέις» στάλθηκε στην Ανατολική Μεσόγειο συνοδευόμενο από πολεμικά πλοία στην ελληνική υφαλοκρηπίδα από τον Ιούλιο έως τις 20 Νοεμβρίου 2020. Επρόκειτο για μια επιθετική ενέργεια που στοχεύει άμεσα στην αμφισβήτηση του κυριαρχικού δικαιώματος της Ελλάδας στην περιοχή. Ελλόχευε σοβαρός κίνδυνος ατυχήματος από την αυξημένη παρουσία πολεμικών σκαφών και των δύο χωρών. Υπήρχε μεγάλη ανησυχία στις δυτικές πρωτεύουσες λόγω της εξαιρετικώς επιθετικής και προκλητικής στάσης της Άγκυρας.

• Η Ελλάδα είναι πλήρως συμμορφωμένη με το Διεθνές Δίκαιο και έχει συνάψει σειρά διμερών συμφωνιών για τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Συμφωνήσαμε επίσης με την Αλβανία το ζήτημα του καθορισμού των θαλάσσιων ζωνών μας να έλθει ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Αυτές οι συμφωνίες βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Συμβάσεως των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας κι έχουν συναφθεί με καλή πίστη και σεβασμό της κυριαρχίας όλων των εμπλεκόμενων χωρών.

• Πιστεύουμε ότι η Τουρκία πρέπει να αλλάξει τη συμπεριφορά της αλλιώς η Ευρώπη θα πρέπει να λάβει περισσότερα μέτρα. Η Ελλάδα αναζητεί γενικά δίαυλο επικοινωνίας, σχέσεις καλής γειτονίας και συνεργασίας με τις γειτονικές προς αυτήν χώρες, επομένως και της Τουρκίας. Η Τουρκία εμφανίζεται να επιδιώκει να οικοδομήσει γέφυρες φιλίας και στη συνέχεια τις καταστρέφει. Πρέπει να αποφασίσουμε με καλή πίστη να δημιουργήσουμε ένα πεδίο αλληλοκατανόησης ξεκινώντας με την ατζέντα που έχουμε καθορίσει και με τις κόκκινες γραμμές που έχουμε θέσει. Είμαστε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε την απόλυτη άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας όπως απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες και το Διεθνές Δίκαιο.

• Η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν επανεκκινήσει την ανταλλαγή θέσεων, στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών τους, όσον αφορά στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Αν η Άγκυρα επιθυμεί πραγματικά να γυρίσει μια νέα σελίδα στις σχέσεις μας πρέπει να δείξει στην πράξη ότι τηρεί τις ίδιες αρχές με όλα τα σύγχρονα και φιλειρηνικά κράτη, όπως είναι η διεθνής νομιμότητα και η καλή γειτονία. Δεν μπορεί να επιτευχθεί επίλυση διαφοράς με τη «διπλωματία των κανονιοφόρων» ή με κλιμάκωση της εντάσεως με στρατιωτικά μέσα, όπως συνέβη στο Αιγαίο το περασμένο καλοκαίρι και φθινόπωρο.

• Θα ήθελα να τονίσω ότι η επίλυση του Κυπριακού αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη ασφάλειας, σταθερότητας και πολυμερούς συνεργασίας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Για το σκοπό αυτό, η Ελλάδα ήταν και παραμένει υποστηρικτής των προσπαθειών που κάνει ο Γ.Γ. του Ο.Η.Ε. ώστε να επαναληφθούν οι συνομιλίες μεταξύ των εκπροσώπων των δύο κοινοτήτων, στο πλαίσιο της σχετικής εντολής από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Η Ελλάδα θα συμμετάσχει στην επικείμενη άτυπη συνάντηση της Γενεύης με εποικοδομητικό πνεύμα. Ελπίζουμε ειλικρινά ότι αυτή η συνάντηση θα έχει αποτέλεσμα. Υπάρχει βάση για την επίλυση του Κυπριακού, με δημιουργία διζωνικής δικοινοτικής Ομοσπονδίας.

• Όσον αφορά στα σχήματα πολυμερούς συνεργασίας στην ευρύτερη περιοχή και το ρόλο της χώρας μας, επισημαίνω ότι η Ελλάδα αποτελεί παλαιό μέλος της Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ που ξεχωρίζει ολοένα και περισσότερο ως σταθερός, αξιόπιστος και στην πραγματικότητα απαραίτητος εταίρος και σύμμαχος για τα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση. Η χώρα μας προωθεί τη σύναψη καλών σχέσεων και τη γόνιμη περιφερειακή συνεργασία με βάση το Διεθνές Δίκαιο, τις ισχύουσες συνθήκες και τη νομιμότητα με τις γειτονικές χώρες μας, ενεργώντας παράλληλα ως συνδετικός κρίκος μεταξύ χωρών της Ανατολικής Μεσογείου και του Κόλπου που μοιράζονται κοινές πεποιθήσεις για τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Έχουμε καταφέρει να συγκροτήσουμε συνεργασία με τις Η.Π.Α., τη Γαλλία, την Κύπρο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τα Η.Α.Ε. και τη Σαουδική Αραβία, η οποία υποστηρίζεται από την ισχυρή βούληση όλων των μερών. Επιβεβαιώνει το ρόλο της Ελλάδος ως αδιαμφισβήτητου πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή. Τέτοια σχήματα συνεργασίας ενισχύουν πραγματικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεών μας, καθώς και των Ενόπλων Δυνάμεων των χωρών που συμμετέχουν, ώστε να αντιμετωπιστούν κοινές προκλήσεις ασφάλειας.

• Η στρατηγική σχέση Ελλάδος – Η.Π.Α. βασίζεται στις παραδοσιακά άριστες σχέσεις των λαών μας, οι οποίοι μοιράζονται κοινές αξίες και αρχές της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας, των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου. Αυτό είναι το πλαίσιο που συνδέει τις δύο χώρες περισσότερο από δύο αιώνες, σχέσεις που σήμερα είναι ισχυρότερες από ποτέ. Λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, είναι κοινή βούλησή μας να συνεργαστούμε για την προώθηση της ειρήνης, της ασφάλειας, της σταθερότητας, της συνεργασία και της ευημερίας στην περιοχή. Αναμφίβολα, η αναβαθμισμένη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας Ελλάδος – Η.Π.Α. (MDCA) ήταν μια από τις πρώτες αποφάσεις και κορυφαίες προτεραιότητες της Κυβέρνησής μας αφού προσφέρει πολύ μεγαλύτερη ευελιξία και ευκαιρίες για να εμβαθυνθεί η συνεργασία μας. Είναι ένα εργαλείο που ενισχύει την αμυντική σχέση των χωρών μας Ηνωμένων Πολιτειών – Ελλάδας για να αντιμετωπίσουμε τις μελλοντικές προκλήσεις και αντικατοπτρίζει τη βούλησή μας για περαιτέρω επέκταση της συνεργασίας μας προς όφελος και των δύο κρατών, στέλνοντας μήνυμα προς τις χώρες, οι ενέργειες των οποίων παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο.