Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, είχε συζήτηση σήμερα, Τετάρτη 20 Μαΐου 2026, με τον δημοσιογράφο Βασίλη Νέδο στο ετήσιο συνέδριο που διοργανώνει ο Κύκλος Ιδεών σε συνεργασία με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, με τον γενικό τίτλο: «Η Ελλάδα Μετά ΙΧ: Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας».
Ο κ. Δένδιας συμμετείχε στη θεματική ενότητα «Η ρευστοποίηση του διεθνούς πλαισίου και η ελληνική Ατζέντα».
Ακολουθεί το κείμενο της συζήτησης:
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Ας πάμε στο επόμενο πάνελ μας. Έχω τη χαρά να υποδεχθώ στη συζήτηση τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια. Καλώς ορίσατε!
Το θέμα, βεβαίως, του συνεδρίου τρεις μέρες τώρα είναι πολύ ευρύ και νομίζω ότι χωράει αρκετά πράγματα που συνδέονται και με την Εθνική Άμυνα. Αλλά πριν πάμε στα πιο ευρύτερα, θέλω να ξεκινήσουμε από πράγματα που έχουν γίνει τις τελευταίες ημέρες και νομίζω ότι χρήζουν διευκρίνισης και από εσάς ως καθ’ ύλην αρμόδιο να μας πείτε. Καταρχάς τί ακριβώς έχει γίνει με τους “Patriot” στην Κάρπαθο; Διότι έχουμε μπερδευτεί με αυτά που ακούμε.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Επανήλθατε στα δημοσιογραφικά «στενά παπούτσια». Θα το εξηγήσω. Ευχαριστώ για την ευκαιρία και ευχαριστώ για την πρόσκληση και εσάς και τον Πρόεδρο, τον κ. Βενιζέλο που με τιμά.
Οι “Patriot” στην Κάρπαθο, προφανώς, δεν πήγαν να αντιμετωπίσουν την τουρκική απειλή. Ο λόγος της μετακίνησης των “Patriot” στην Κάρπαθο όπως και στο Διδυμότειχο για να καλυφθεί η Βουλγαρία, είχε να κάνει με την απειλή πυραύλων από το Ιράν. Δεν υπάρχει εκτόξευση πυραύλων από το Ιράν τις τελευταίες έξι και πλέον εβδομάδες. Άρα, δεν υφίσταται επιχειρησιακός λόγος έκθεσής τους στο συγκεκριμένο σημείο.
Επειδή είδα, παρότι ήμουν στο εξωτερικό, αλλά είδα τη φιλολογία που αναπτύσσεται εσωτερικά, θα ήθελα να πω το εξής: πολλές φορές έχω προειδοποιήσει για τον κίνδυνο του «τουρκοκεντρισμού», δηλαδή όλα τα πράγματα να ερμηνεύονται, να εξηγούνται ή να ανατρέχουν στα ζητήματα που αφορούν τις σχέσεις μας με τη Τουρκία. Δεν συμβαίνει πάντα αυτό. Κι αν θέλετε, δεν μας τιμά και όλο αυτό.
Πέραν αυτού δε, υπάρχει ένα απλό επιχείρημα που εξηγεί και αποδεικνύει γιατί οι “Patriot” δεν ήταν εκεί για την Τουρκία. Εάν χρειαζόταν “Patriot” για να αντιμετωπιστεί η τουρκική απειλή, προφανώς επί πάρα πολλά χρόνια που τους έχουμε, κάποια ελληνική Κυβέρνηση, κάποιο Γενικό Επιτελείο θα τους είχε τοποθετήσει εκεί ή σε κάποιο άλλο νησί του Ανατολικού Αιγαίου.
Το γεγονός ότι ουδέποτε τοποθετήθηκαν εκεί αποδεικνύει το προφανές. Δεν είναι για αυτή τη δουλειά. Είναι για άλλη δουλειά οι “Patriot”, άρα ο επιχειρησιακός σχεδιασμός που οδήγησε στην τοποθέτησή τους εκεί, εξηγήθηκε. Αφορά την απειλή από το Ιράν.
Αυτή η απειλή θεωρήθηκε από τα Επιτελεία ότι αυτή τη στιγμή δεν είναι ισχυρή. Εάν παρουσιαστεί εκ νέου, θα τοποθετηθούν εκ νέου εκεί που απαιτεί το εθνικό συμφέρον.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Είναι εθνική απόφαση αυτή δεν έχει να κάνει με το ΝΑΤΟ ή αν μας πίεσαν;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Μα δεν ρωτήσαμε το ΝΑΤΟ για να τους πάμε, άρα δεν έχουμε κανένα λόγο για να τους ρωτήσουμε, για να τους πάρουμε.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Αναφερθήκατε στο «τουρκοκεντρικό»…
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Ε, το ’χουμε λίγο αυτό…
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Να πω όμως ότι είστε τέσσερα χρόνια Υπουργός σε αυτήν την Κυβέρνηση, τέσσερα χρόνια Υπουργός Εξωτερικών, τρίτο χρόνο τώρα Υπουργός Άμυνας. Επτά χρόνια ασχολείστε με τις δύο όψεις του νομίσματος της Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής και έχετε ζήσει και το 2020, ως Υπουργός Εξωτερικών την πολύ σοβαρή κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο και βεβαίως, με όλα τα παρελκόμενα (ας το πω έτσι) του «Τουρκολιβυκού Μνημονίου» και του τρόπου με τον οποίο κινήθηκε η Τουρκία έκτοτε. Τις τελευταίες εβδομάδες έχουμε αυτή τη συζήτηση κυρίως με δημοσιογραφικές πληροφορίες και διαρροές στον τουρκικό Τύπο να πω εδώ πέρα, περί αυτού του νομοσχεδίου, το οποίο θα αποτυπώνει σε χάρτη ή όχι σε χάρτη, σε κάποια περιγραφή, σε κάποια μορφή τέλος πάντων, τις διάφορες τουρκικές διεκδικήσεις. Σας ανησυχεί ότι η Τουρκία, ας πούμε, επιχειρεί με κάποιο τρόπο και σιγά – σιγά ξεκινάει να ξηλώνει, ας πούμε, αυτό το αφήγημα των «ήρεμων νερών» των τελευταίων ετών;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Δεν ανήκω σε αυτούς που έχουν πιστέψει το αφήγημα των «ήρεμων νερών». Δεύτερον, και βεβαίως με ενοχλεί πάρα πολύ, αν πραγματοποιηθεί. Αλλά δεν θα ήθελα προκαταβολικά να ενθαρρύνω έναν διάλογο για κάτι που συνιστά διαρροή. Η Τουρκία έχει πάρα πολλές φορές την τάση να διαρρέει πράγματα. Δεν θα μπω σε αυτήν τη διαδικασία. Εάν όμως είναι πραγματικό, είναι ιδιαιτέρως ενοχλητικό και η λέξη «ενοχλητικό» ίσως είναι και -αγγλικά θα λέγαμε- “understatement”.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Θεωρείτε εν ολίγοις ότι μπορεί να γυρίσουμε, ας πούμε, σε μία κατάσταση κρίσης επιχειρησιακής, ας το πω έτσι, σε επιχειρησιακό επίπεδο πια;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Αυτό εξαρτάται από την Τουρκία. Η Ελλάδα, καθόσον γνωρίζω, δεν έχει την παραμικρή διεκδίκηση απέναντι στην Τουρκία. Άρα λοιπόν, καθόσον αφορά εμάς, αυτό δεν μπορεί να συμβεί. Εάν η Τουρκία επιλέξει μια τέτοια πορεία, η χώρα είναι υποχρεωμένη, σύμφωνα με το Σύνταγμά της, να υπερασπίσει και τα σύνορά της και τα δικαιώματά της.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Θέλω να πω σε κάτι ευρύτερο, την τουρκική συζήτηση -τέλος πάντων- θα την ξανακάνουμε, εκτιμώ κάποια στιγμή.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Φοβούμαι ότι ναι…
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Αλλά ήθελα να σας ρωτήσω αν θεωρείτε ότι η χώρα σε αυτό το διεθνές περιβάλλον, όπως αυτό εξελίσσεται, είτε μιλάμε για τα απόνερα των πολέμων, την επήρεια των πολέμων πάνω στην ελληνική εξωτερική πολιτική, είτε αν μιλάμε για το αν η ελληνική οικονομία είναι στημένη με τρόπο που να μπορεί να τραβήξει τη χώρα λίγο πιο μπροστά. Αν θεωρείτε ότι οι προκλήσεις που έχουμε να αντιμετωπίσουμε τα επόμενα χρόνια, αν η χώρα είναι έτοιμη για αυτές κι αν θεωρείτε ότι η Κυβέρνηση τέλος πάντων έχει κάνει ότι ήταν να κάνει προς αυτή την κατεύθυνση κι αν πρέπει να γίνουν και άλλα πράγματα από εδώ και πέρα.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Αναφέρεστε στον τομέα της Άμυνας στενά;
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Αναφέρομαι όχι μόνο στον τομέα της Άμυνας, αλλά και σε κάτι που έχετε πει και εσείς κατά καιρούς και σε συνεντεύξεις και σε τοποθετήσεις σας, ότι για παράδειγμα η ελληνική αμυντική βιομηχανία και η ανάπτυξή της είναι κομμάτι της εθνικής προσπάθειας διότι αυτό θα βοηθήσει να μεγαλώσει η πίτα. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει, τέλος πάντων, πολύ συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη της χώρας. Ας το πω έτσι πολύ ευρύτερα, αλλά ακόμα φαίνεται ότι είμαστε πίσω στον παραγωγικό τομέα. Καταρχάς, πείτε μας τι έχετε κάνει στο Υπουργείο Άμυνας και τι θεωρείτε ότι μπορεί να γίνει ευρύτερα για να μεγαλώσει η πίτα;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Προσπαθούμε στο Υπουργείο Άμυνας να δημιουργήσουμε ένα διαφορετικό υπόδειγμα. Σε ένα βαθμό έχουμε προχωρήσει προς αυτή την κατεύθυνση. Δεν θα έλεγα ότι έχουμε φτάσει εκεί που θέλουμε. Άλλωστε έχουμε ονομάσει αυτή την πορεία «Ατζέντα 2030». Αν είχαμε φτάσει εκεί που θέλαμε, θα την είχαμε ονομάσει «Ατζέντα 2026». Ποια είναι η λογική; Η λογική ξεκινάει από τα ευρύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα.
Η χώρα μπήκε στην κρίση για δύο διακριτούς λόγους: Το δυσθεώρητο δημόσιο χρέος και το έλλειμμα στο ισοζύγιο εξωτερικών πληρωμών, δηλαδή, είχαμε πολύ περισσότερες εισαγωγές από ό,τι εξαγωγές και χρωστάγαμε περισσότερα από όσα οι αγορές θεωρούσαν ότι μπορούσαμε να πληρώσουμε, για να το λέμε με απλά λόγια.
Ως προς το δεύτερο, το θέμα του χρέους, εμείς προσπαθούμε να κάνουμε τα εξής πράγματα:
Πρώτον, να τηρήσουμε απολύτως το δημοσιονομικό χώρο, να μην τον υπερβούμε, να κινηθούν δηλαδή τα εξοπλιστικά μας προγράμματα, σε αυτό το πλαίσιο που το Υπουργείο Οικονομικών μας λέει ότι είναι ασφαλές για το δημόσιο χρέος της Πατρίδας μας και συγχρόνως βεβαίως να πετύχουμε τον απαραίτητο στόχο, δηλαδή να μπορούμε να υπερασπίσουμε την Πατρίδα μας απέναντι στις προκλήσεις και τις απειλές που βλέπουμε.
Για να γίνει αυτό, πρέπει και οι ίδιες οι Ένοπλες Δυνάμεις να οδηγηθούν σε έναν τρόπο σκέψης που να μπορούμε να λύσουμε προβλήματα με φθηνότερους και εξυπνότερους τρόπους. Το να αγοράζεις πάντα μεγάλες και ακριβές ξένες πλατφόρμες, δεν σημαίνει ότι λύνεις με τον καλύτερο τρόπο το πρόβλημα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αλλά και ο πόλεμος στο Ιράν, απέδειξε απολύτως το επιχείρημα. Μην επεκταθώ, διότι θα πάρει πάρα πολλή ώρα.
Το δεύτερο είναι το ισοζύγιο εξωτερικών πληρωμών. Δηλαδή, έχουμε πολύ περισσότερες εισαγωγές από ό,τι εξαγωγές. Εκεί προσπαθούμε να κάνουμε δύο πράγματα. Να ελαττώσουμε τις εισαγωγές, έχοντας δική μας δυνατότητα παραγωγής ορισμένων συστημάτων τα οποία μπορούμε να παράξουμε. Επαναλαμβάνω μονίμως και διαρκώς, γιατί είναι εύκολα κατανοητό και πλέον δεν είναι στο στοιχείο του απόρρητου, το σύστημα «Κένταυρος», ένα anti– drone σύστημα το οποίο έχει αποδειχθεί η αξία του στη μάχη και το οποίο, το παράγουμε εμείς και μάς κοστίζει τα μισά λεφτά από ό,τι θα κόστιζε εάν αγοράζαμε ένα απ’ έξω.
Και, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε και εξαγώγιμα προϊόντα και υπηρεσίες διπλής χρήσης. Δηλαδή αυτά τα οποία φτιάχνουμε μέσα στη χώρα, είτε στενά ως ερευνητικά κέντρα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, είτε ελληνικό αμυντικό οικοσύστημα, να μπορούμε να τα εξάγουμε ώστε να βελτιώσουμε αυτό το ισοζύγιο. Αυτά τα δύο, λοιπόν, θεωρώ ότι από τη δική μας πλευρά είναι η συνεισφορά μας στην ευρύτερη οικονομική εθνική προσπάθεια. Στην προσπάθεια δημιουργίας ενός ενάρετου υποδείγματος.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Αλλά αυτό θέλω να το πάμε λίγο ευρύτερα. Δηλαδή, ας πούμε, οι Κυβερνήσεις αυτές τις δύο τετραετίες, μία τετραετία και μία τετραετία της Νέας Δημοκρατίας, ας πούμε ότι πρώτη τετραετία, με βάση τη ρητορική της κυβέρνησης ήταν αυτή που προσπάθησε πάρα πολύ.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Προσπάθησε πάρα πολύ η πρώτη τετραετία. Ήταν ο Νίκος Παναγιωτόπουλος εκεί, δεν ήμουν εγώ. Προσπάθησε να επανεκκινήσει το θέμα της συντήρησης των υπαρχόντων συστημάτων και να προμηθευτεί γρήγορα συστήματα απαραίτητα. Αυτό έγινε την πρώτη τετραετία και ήταν εξαιρετικά σημαντικό διότι όπως θυμόμαστε όλοι, στη πρώτη τετραετία αντιμετωπίστηκε και η κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν ήταν μία ήρεμη τετραετία.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Εγώ ήθελα να μιλήσω όμως ευρύτερα. Δηλαδή η πρώτη τετραετία της Νέας Δημοκρατίας, η δεύτερη τώρα έχει κάποια χαρακτηριστικά. Σε κάποιο χρονικό διάστημα, μήνες, ένα χρόνο το πολύ, θα έχουμε εκλογές. Με τι αφήγημα μπορεί να κατέβει η Νέα Δημοκρατία για να «χτυπήσει» μια τρίτη τετραετία, ας το πω έτσι, και μάλιστα με βάση αυτά που έχουμε ακούσει τέλος πάντων, μια αυτοδύναμη Κυβέρνηση.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Νομίζω ότι στο θέμα της Άμυνας έχουμε ένα πολύ καθαρό αφήγημα. Το έχουμε πει. Ονομάζεται «Ατζέντα 2030», είναι μια ολιστική προσέγγιση που θα δώσει στην Πατρίδα μας τη δυνατότητα να υπερασπίζει τον εθνικό της χώρο με έναν ενιαίο τρόπο θεώρησης των πολλαπλών συστημάτων τα οποία έχει ή θα αποκτήσει ή θα δημιουργήσει.
Έχω την εντύπωση, το έχει πει ο Πρωθυπουργός, δεν είναι ωραίο να το λέω εγώ, διότι στην πραγματικότητα είναι σαν να ευλογώ γενιά που δεν έχω -και γενικά με τα θέματα τριχών είμαι εξαιρετικά προσεκτικός- αλλά είναι νομίζω η πιο φιλόδοξη μεταρρυθμιστική ατζέντα που είχαν ποτέ οι Ένοπλες Δυνάμεις της Πατρίδας μας. Είναι μια πλήρης αλλαγή υποδείγματος, αντί από μια σειρά συστημάτων και ανθρώπινου δυναμικού, εξαιρετικού ανθρώπινου δυναμικού, η δημιουργία ενός σύγχρονου συστήματος επεξεργασίας και διαχείρισης πληροφορίας.
Εάν δεν καταλάβουμε ότι έχουμε περάσει σε μια πλήρως διαφορετική εποχή, τότε δεν θα τα καταφέρουμε. Και αυτό δεν αφορά μόνο τη Νέα Δημοκρατία ή την παρούσα Κυβέρνηση ή τον παρόντα Υπουργό. Αφορά τη χώρα και την επιβίωσή της. Πρέπει να αντιληφθούμε αυτή τη μεγάλη αλλαγή. Η ανάγκη αυτής της μεγάλης αλλαγής λοιπόν, η οποία πρέπει να συνεχιστεί γιατί έχει ξεκινήσει, θα είναι το προεκλογικό μας αφήγημα.
Χωρίς όμως κύριε Νέδο, και θέλω να σας το πω αυτό, χωρίς καμία οξύτητα. Τα θέματα Εξωτερικών και τα θέματα Άμυνας είναι εθνικά θέματα. Δεν μπορούμε και δεν πρέπει ούτε να υψώνουμε τους τόνους, ούτε να διεκδικούμε το αλάθητο, ούτε να μην εξηγούμε επαρκώς στην κοινωνία. Πρέπει με ηρεμία, με συνέπεια, με σωφροσύνη, να μπορέσουμε να αναπτυχθεί ένας διάλογος που η κοινωνία να αντιληφθεί, πού πάει το υστέρημά της και στον βαθμό που μπορούμε να δημιουργηθεί κοινός τόπος μεταξύ των κομμάτων. Είμαστε πολύ μικροί και σε πολύ δύσκολη θέση για να υπάρχει η δυνατότητα έντονου κομματικού ανταγωνισμού κάθε φορά στα θέματα της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής. Με την εμπειρία που έχω, αυτή είναι η άποψή μου.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Το ΜΠΑΕ βεβαίως είναι θεσμοθετημένο, το Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Αμυντικών Εξοπλισμών, έχει κάποια χρήματα, τέλος πάντων, το «παγκάρι». Είναι η πρώτη φορά που υπάρχει.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Είναι η πρώτη φορά που υπάρχει. Σε όλη μας την ιστορία ουδέποτε υπήρξε σχεδιασμός 10ετίας, 12ετίας, για το πού είμαστε τώρα και πού θα είμαστε μετά από δώδεκα χρόνια και πόσα λεφτά θα χρειαστούμε για να είμαστε εκεί. Και αυτά τα λεφτά να είναι μέσα στις δυνατότητές μας.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Θεωρείτε ότι λόγω της οικονομικής κρίσης που φαίνεται ότι μπορεί να μπούμε μέσα στους επόμενους μήνες, αυτό μπορεί να διακινδυνευθεί; Και αυτό μήπως μας σπρώχνει να πρέπει να γίνουμε λίγο πιο «έξυπνοι», λίγο πιο «ευέλικτοι»;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Προσπαθούμε να είμαστε, όσο έξυπνοι μπορούμε. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε νέες πλατφόρμες και νέα συστήματα διαφορετικού κοστολογίου από ό,τι οι μεγάλες πλατφόρμες του παρελθόντος. Οι μεγάλες τεράστιες αγορές χιλιάδων αρμάτων, χιλιάδων οχημάτων, χιλιάδων διαφόρων. Κάνουμε επιλεγμένες προσεγγίσεις με θέματα που είναι πολλαπλασιαστές ισχύος.
Παράδειγμα: drones, το σύγχρονο όπλο. Νομίζω ότι δεν έχει γίνει -μου επιτρέπετε να πω- κατανοητό στους περισσότερους από εμάς πώς δημιουργήθηκε το drone ως όπλο. To drone είναι η απάντηση των Ουκρανών, στην έλλειψη βλημάτων του Πυροβολικού τους. Επειδή δεν είχαν βλήματα για να ρίξουν, σκέφτηκαν έναν άλλο έξυπνο τρόπο για να στέλνουν την εκρηκτική ύλη στον εχθρό. Αυτός ο έξυπνος τρόπος ήταν το drone. Το drone είναι μια μορφή βλήματος αναλώσιμου. Δεν είναι μια πλατφόρμα, το μικρό drone, το FPV.
Εμείς τώρα, εμείς η Ελλάδα, με την παλιά αντίληψη τί θα είχαμε κάνει; Θα είχαμε πάει σε ένα ξένο παραγωγό και θα του είχαμε πει: «Πόσα εκατομμύρια drones έχουν οι Τούρκοι; Έχουν πολλά. Φέρε και σε εμάς άλλα τόσα». Θα τα είχαμε στοκάρει, θα τα είχαμε πακετάρει σε μία αποθήκη, θα είχαμε ξοδέψει τα εκατομμύρια του Έλληνα φορολογούμενου και θα είχαμε ήσυχη την συνείδησή μας ότι κάναμε το καθήκον μας. Και; Μετά από έξι μήνες ό, τι είχαμε σε αυτή την αποθήκη θα ήταν όλα για πέταμα. Γιατί η τεχνολογία έχει αλλάξει.
Τι έχουμε κάνει τώρα λοιπόν; Έχουμε φτιάξει δύο βασικά εργοστάσια του Ελληνικού Στρατού που φτιάχνουν drones και έχουμε φτιάξει κινητές μονάδες παραγωγής drones με 3D printers, τα οποία θα ακολουθούν τις μεγάλες Μονάδες, Ταξιαρχίες του Ελληνικού Στρατού. Και σε δύο χρόνια από τώρα κάθε Ταξιαρχία του Ελληνικού Στρατού θα μπορεί επιτόπου να παράγει drones και ο Διοικητής της θα μπορεί να τα προγραμματίζει ή να αλλάζει τον προγραμματισμό τους.
Και επίσης, θέλω να σας πω ότι αυτή τη στιγμή έχουμε φτάσει σε μια δυνατότητα παραγωγής τώρα που συζητάμε περίπου 5.000 το χρόνο, σε ενάμισι με δύο χρόνια από τώρα, θα έχουμε υπερβεί τις 100.000 το χρόνο, και στο τέλος του ’30 με τις προβλέψεις που κάνουμε θα μπορούμε να παράγουμε άνω του εκατομμυρίου το χρόνο! Θα μπορούμε να παράξουμε όμως, δεν σημαίνει ότι θα τα έχουμε χαλάσει τα χρήματα και θα στοκάρουμε. Θα έχουμε τη δυνατότητα.
Είναι επαρκής αυτή η απάντηση ως παράδειγμα στη διαφορετική αντιμετώπιση τώρα, σε σχέση με είκοσι χρόνια πριν ή με x χρόνια πριν; Γιατί δεν θέλω έμμεσα να θεωρηθεί ότι ασκώ κριτική σε οιονδήποτε, δεν είναι αυτό. Τότε δεν υπήρχαν αυτές οι πραγματικότητες στο παρελθόν.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Μιας και αναφέρεστε στα drones, θα ήθελα να σας πάω σε ένα άλλο θέμα που μας έχει απασχολήσει τις τελευταίες ημέρες, αλλά θεωρώ ότι έχει και κάποια γεωπολιτική προέκταση και έχει να κάνει με το drone που βρέθηκε στη Λευκάδα. Έχετε μιλήσει εσείς; έχει μιλήσει ο Υπουργός Εξωτερικών. Υπάρχει και ένα πόρισμα, τέλος πάντων, για το οποίο εικάζουμε τι μπορεί να περιλαμβάνει. Είδαμε τις τελευταίες μέρες ότι υπάρχουν και κάποια drones που ξέφυγαν στη Λετονία, στη Λιθουανία…
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Έπεσε και μια Κυβέρνηση.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Έπεσε μια Κυβέρνηση βεβαίως στη Λετονία. Ήθελα να σας ρωτήσω αν τελικά κινδυνεύουμε από αυτό το οποίο στο οποίο αναφερθήκατε και εσείς και ο κ. Γεραπετρίτης με έναν τρόπο ότι μιλάμε για ένα θέατρο επιχειρήσεων, το οποίο τελικά έχει ξεφύγει από τα στενά όρια της Ουκρανίας.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Προφανώς δεν πρόκειται να επεκταθώ στο τι περιέχει το πόρισμα. Αλλά αυτό που οφείλω και πρέπει να πω είναι ότι προφανώς ήταν κάτι το εξαιρετικά επικίνδυνο. Και επίσης ότι η ουκρανική πλευρά, και δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία, το ξαναλέω η παραμικρή αμφιβολία ότι πρόκειται για ουκρανικό drone θαλάσσης -ξέρουμε ποιος τύπος είναι, πού κατασκευάστηκε, τι έκανε, τι έρανε- λοιπόν, μας οφείλει μία πολύ μεγάλη συγγνώμη. Κι εκτός από τη συγγνώμη μας οφείλει την απόλυτη διαβεβαίωση ότι κάτι τέτοιο δεν θα ξανασυμβεί στην ευρύτερη περιοχή.
Και χρησιμοποίησα στην Σύνοδο Υπουργών του ΝΑΤΟ το εξής απλό: Εάν οποιοδήποτε κρουαζιερόπλοιο κατέβαινε από τη Βενετία προς την Ανατολική Μεσόγειο, ήταν ακριβώς στην πορεία του και χτυπούσε αυτό τo drone, το κρουαζιερόπλοιο αυτό θα πήγαινε στον βυθό της θάλασσας. Πόσους νεκρούς θα είχαμε θρηνήσει; Και πόσο επιτρεπτό είναι αυτό το πράγμα στην Μεσόγειο;
Από πού και ως πού, οιοσδήποτε, ανεξαρτήτως του εθνικού συμφέροντος, την ανάγκη να υπερασπίσει την Πατρίδα του -εμείς οι Έλληνες το καταλαβαίνουμε καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον αυτό- μπορεί να θέτει σε διακινδύνευση τη ζωή αθώων ανθρώπων πολύ πέραν του θεάτρου του συγκεκριμένου πολέμου, επειδή αυτό κρίνει ότι εξυπηρετεί τον οποιονδήποτε στρατηγικό του σχεδιασμό. Ήταν παντελώς απαράδεκτο αυτό που συνέβη και πρέπει να είμαστε κάθετοι και απόλυτοι. Εμείς και όλες οι άλλες χώρες της Μεσογείου.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Έχουμε μιλήσει ήδη για τον πόλεμο της Ουκρανίας, για το Ιράν με έναν τρόπο λόγω των “Patriot” κτλ., για τα ελληνοτουρκικά. Να πούμε ότι η Τουρκία, πάλι γυρίζω στην Τουρκία, αλλά τι να κάνουμε, αυτή είναι η συζήτηση στην Ελλάδα και αυτή είναι η βασική απειλή. Είναι σε μια πολύ στενή συνεργασία με πολλές αμυντικές βιομηχανίες μεγάλων χωρών της Ευρώπης. Δεν θα μπω στη συζήτηση για SAFE γιατί έχει άλλα χαρακτηριστικά, αλλά είναι μία αμυντική βιομηχανία που κάνει και διπλωματική δουλειά για λογαριασμό της, για λογαριασμό της Άγκυρας. Θα έλεγα σε ένα πιο ευρύ, ας πούμε πλάνο. Θα σας ανησυχούσε ότι ας πούμε η Τουρκία με τις βασικές χώρες της Ευρώπης έχουν μια συζήτηση κι έρχεται πιο κοντά, ενώ η Ελλάδα με έναν τρόπο βρίσκεται κάπου στη μέση να κάνει τον άβολο μεσολαβητή ανάμεσα στους θεσμούς της Ευρώπης και την Τουρκία;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Θα τα ξεχώριζα.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Μήπως στριμωχνόμαστε, ας το πω έτσι;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Θα τα ξεχώριζα τα πράγματα. Σας είπα πριν ότι δεν θέλω να βλέπω τον κόσμο μέσα από μια τουρκοκεντρική προσέγγιση και μόνο. Βεβαίως, η Τουρκία και πρέπει να το αναγνωρίσουμε αυτό κι είναι άξιο κάθε σεβασμού, έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να αναπτύξει μια δυνατότητα παραγωγής. Έχει δει έγκαιρα τις νέες τεχνολογίες, είχε φτάσει σε επίπεδο παραγωγής drones όταν πολλές άλλες χώρες δεν είχαν ιδέα περί τίνος πρόκειται. Έχει δημιουργήσει μια σημαντική εξαγωγική δυνατότητα, έχει πουλήσει σε πάρα πολλές χώρες, ιδίως του τρίτου κόσμου, της Αφρικής, έχει δημιουργήσει διπλωματικό κεφάλαιο μέσα από αυτή την προσπάθεια. Αυτό είναι απολύτως έτσι και οφείλουμε να το αναγνωρίσουμε. Είναι κάτι το οποίο πέτυχε η γειτονική μας χώρα.
Από κει και πέρα, τώρα, όσον αφορά την Ευρώπη. Η Ευρώπη είναι η οικογένειά μας, το σπίτι μας. Εμείς στη Νέα Δημοκρατία, μιλάω και για τον εαυτό μου, είμαστε πεπεισμένοι Ευρωπαίοι, πιστεύω βαθύτατα – πιστεύουμε βαθύτατα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η ευρωπαϊκή οικογένεια, είναι το πιο περήφανο δημιούργημα στην Ιστορία του ανθρώπινου Γένους, ένας χώρος προστασίας των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων, Δημοκρατίας, Ελευθερίας, προστασίας των Δικαιωμάτων των γυναικών. Ένα εκπληκτικό, ιστορικό, μοναδικό φαινόμενο. Αυτός ο χώρος είναι ένας χώρος που για να διατηρηθεί οφείλει να προστατεύσει τις αξίες και τις αρχές του.
Το ερώτημα λοιπόν των σχέσεων αυτού του χώρου ευρύτερα με την οποιαδήποτε χώρα, όχι κατ’ ανάγκην με την συγκεκριμένη Τουρκία, γιατί αν το περιορίσουμε, το αδικούμε. Πρέπει να έχει αξιακά κριτήρια; Ναι ή όχι ή είναι παντελώς αδιάφορο; Συνεργαζόμαστε με οποιονδήποτε επειδή αυτό δημιουργεί ένα οικονομικό όφελος. Συνεργαζόμαστε με οποιονδήποτε γιατί αυτό υπηρετεί μια σκοπιμότητα. Έχω την εντύπωση ότι η Ευρώπη στον πυρήνα της και πλειοψηφικά στις κοινωνίες της, επιθυμεί την αξιακή προσέγγιση, έστω και αν μερικές φορές αυτή είναι οικονομικά όχι η βέλτιστη, σε βραχύ ορίζοντα, γιατί πιστεύω ότι σε ευρύτερο ορίζοντα και οικονομικά βοηθάει.
Αυτή λοιπόν είναι η ελληνική θέση. Δεν αφορά στενά την Τουρκία. Θα μπορούσε να αφορά οποιαδήποτε άλλη χώρα με στοιχεία απειλής, κατά μιας ζώσας Δημοκρατίας, Κράτους-Μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Επειδή αναφερθήκατε στην ιστορία, η Ελλάδα είναι ένα αποτέλεσμα, όπως όλα τα έθνη κράτη του 19ου αιώνα, του Διαφωτισμού και όλων των διαδικασιών που ακολούθησαν. Βλέπουμε μια επανεμφάνιση των αυτοκρατοριών, είτε μιλάμε για την Κίνα, είτε μιλάμε για τον Σινο-αμερικανικό ανταγωνισμό, είτε μιλάμε για τις μικρές περιφερειακές δυνάμεις που θέλουν να έχουν μεγαλύτερο λόγο στην περιφέρειά τους. Μήπως θεωρείτε ότι η Ελλάδα, ως μία χώρα που ανήκει σε εκείνη την κατηγορία, σε αυτήν την ιστορική κατηγορία νέων εθνών, κινδυνεύει έτσι λίγο να συνθλιβεί ή αν θέλετε να στριμωχτεί στις μυλόπετρες της Ιστορίας; Είναι αμείλικτη η Ιστορία.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Είμαστε 3.500 χρόνια σε αυτόν τον πλανήτη και νομίζω έχουμε αποδείξει ότι -χρησιμοποιώ τον τελευταίο καιρό τη ρήση του προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων: έχουμε σκληρό πετσί και πικρή σάρκα για όποιον δοκιμάσει να μας δαγκώσει. Νομίζω ότι η Ελλάδα κατάφερε να επιβιώσει πάρα πολλά χρόνια και μετέχοντας στο ενιαίο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, το ενιαίο ευρωπαϊκό εγχείρημα νομίζω ότι μπορεί να συνεισφέρει και συνεισφέρει στη δημιουργία μιας πραγματικότητας που μπορεί να σταθεί απέναντι και σε αυτό που στον 21ο αιώνα θα μπορούσε να είναι το ισοδύναμο των Αυτοκρατοριών.
Και ξέρετε, εμείς οι Έλληνες δεν θελήσαμε ποτέ να είμαστε τμήματα αυτοκρατορίας. Δεν μας άρεσε, δεν μας βόλευε με μόνο την Βυζαντινή, την οποία σε ένα μεγάλο βαθμό από ένα σημείο και μετά τη θεωρούσαμε δική μας.
Αύριο το πρωί θα πάω στην πατρίδα μου, στην Κέρκυρα, για να παρακολουθήσω τις γιορτές για την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα. Η πατρίδα μου, όπως και η Κεφαλονιά και η Ζάκυνθος, δεν ήμασταν υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ήμασταν υπό την Βρετανική Αυτοκρατορία και μάλιστα λεγόταν Προστασία. Δεν ήταν κυριαρχία, δεν ήμασταν αποικία. Παρά ταύτα, οι Επτανήσιοι και μάλιστα οι Κερκυραίοι σε δημοψήφισμα, επέλεξαν να ενωθούν με την Ελλάδα. Με πλειοψηφία άνω του 98%. Άφησαν την πιο πλούσια, την πιο ισχυρή χώρα του πλανήτη εκείνης της εποχής, για να ενωθούν με ένα μικρό μαχόμενο, φτωχό, αμφίβολου μέλλοντος τότε κράτος, την Ελλάδα. Αυτό κάτι λέει για τους Έλληνες.
Και για να σας το διαθέσω κατά της Ένωσης με την Ελλάδα ψήφισαν δύο χωριά στην Κέρκυρα. Δεν θα αναφέρω ποια είναι για να μην τα εκθέσω. Ρώτησαν τον δήμαρχο από το ένα από τα δύο. Καλά, τι είναι αυτά τα χάλια; Γιατί εσείς ψηφίσατε εναντίον της Ένωσης με την Ελλάδα; Και είπε αυτός: τι να σας πω καλύτερα, με μια πλούσια μητριά παρά με μία φτωχή μητέρα. Όμως δεν είναι αυτή η εθνική θέση. Η εθνική θέση είναι χίλιες φορές καλύτερα με την φτωχή μητέρα.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Ευχαριστούμε καταρχάς για αυτό το μάθημα επτανησιακού εξαιρετισμού. Και επειδή έχουμε ένα λεπτάκι ακόμα, θέλω να γυρίσω λίγο στο κεντρικό πολιτικό. Να αναφερθώ στις δημοσκοπήσεις και σε αυτή του κυρίου Φαναρά, που βεβαίως ήταν πολύ αποκαλυπτική νομίζω. Θεωρείτε ότι υπάρχει περιθώριο για κυβέρνηση συνεργασίας. Δηλαδή θεωρείτε ότι μπορεί να συνεργαστεί η Νέα Δημοκρατία με κάποια άλλη δύναμη;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Η απάντηση είναι επί της αρχής είναι: Η Νέα Δημοκρατία στο παρελθόν της έχει πολλές φορές συνεργαστεί και με άλλα κόμματα. Είναι η Ντόρα Μπακογιάννη μπροστά μου για να μου θυμίσει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, έτσι;. Άρα η απάντηση είναι ναι.
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι θα πάμε στις εκλογές με πρόθεμα τη συνεργασία ή με πρόταγμα τη συνεργασία. Θα πάμε στις εκλογές διεκδικώντας την ψήφο του ελληνικού λαού για να εφαρμόσουμε το δικό μας πρόγραμμα και να ζητήσουμε από τον ελληνικό λαό μια αυτοδύναμη εκλογική νίκη. Τώρα, από κει και πέρα, στην κρίση του λαού είμαστε όλοι έτσι; Αυτός θα αποφασίσει. Θα χαιρόμουν πάρα πολύ ο κ. Φαναράς στην επόμενη μέτρησή του, να αποκαλύψει στην ελληνική κοινωνία ότι είμαστε πολύ κοντά, αν όχι ήδη στην αυτοδυναμία. Αλλά αυτό εξαρτάται από τον ελληνικό λαό. Δεν μπορούμε εμείς να πούμε κάτι για αυτό.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Να είστε καλά. Ευχαριστούμε πολύ.
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Εγώ ευχαριστώ πάρα πολύ.
(*Photο Credits: Διεύθυνση Ενημέρωσης/Υπουργείο Εθνικής Άμυνας/Χρήστος Πελεκούδας)
