O Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας κ. Νικόλαος Χαρδαλιάς σήμερα, Τρίτη 16 Νοεμβρίου 2021, συμμετείχε ως κεντρικός ομιλητής στις εργασίες του 17ου Ετησίου Συνεδρίου Κύπρου (17th Annual Cyprus Summit “Working towards a secure environment for sustainable recovery”), που διοργάνωσε το “The Economist”, στη Λευκωσία.
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Νίκος Αναστασιάδης απηύθυνε την εναρκτήρια ομιλία της δεύτερης ημέρας του Συνεδρίου, στο οποίο συμμετείχαν επίσης οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας κ. Νίκος Δένδιας και της Κύπρου κ. Νίκος Χριστοδουλίδης.
Ο Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας στην ομιλία του με θέμα: «Ενδυνάμωση της Διαρκούς Σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο: Οικοδομώντας Στρατηγικές Συνεργασίες», ανέφερε τα ακόλουθα:
«Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή και προνόμιο για μένα να ομιλώ, για πρώτη φορά, σε αυτό το διακεκριμένο Συνέδριο. Η παρουσία τόσο πολλών ηγετών από τον επιχειρηματικό κόσμο και από κυβερνήσεις, αναμφισβήτητα δημιουργεί προσδοκίες για τη διατύπωση σημαντικών απόψεων, σχετικά με τα κρίσιμα ζητήματα της ανάκαμψης από την πανδημία του COVID-19 με στέρεο και βιώσιμο τρόπο, του οικονομικού τοπίου στην Ευρώπη, και τέλος, των απειλών και προκλήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η συνεισφορά μου στη σημερινή συζήτηση θα επικεντρωθεί στις πρωτοβουλίες και προσπάθειες της Ελλάδας για την προώθηση συνεργασιών και συμμαχιών για την ασφάλεια, σταθερότητα και ευημερία στην ευρύτερη περιοχή μας.
Παραδοσιακά, η Ανατολική Μεσόγειος υπήρξε ένα μωσαϊκό διαφορετικών πολιτισμών, η αλληλεπίδραση των οποίων διευκόλυνε σημαντικές εξελίξεις και πλαισίωσε γεγονότα ορόσημα της παγκόσμιας ιστορίας. Επιπρόσθετα, αποτελεί περιοχή σπουδαίας σημασίας για τον Ελληνισμό, για την Ελλάδα και την Κύπρο, από αμνημονεύτων χρόνων. Το πλήθος των αρχαίων ελληνικών πόλεων στα παράλια της Μεσογείου, αποτελεί μάρτυρα της ελληνικής παρουσίας και πολιτισμού. Η σύνδεση με την θάλασσα και ιδιαίτερα με τις ζωτικής σημασίας περιοχές του Αιγαίου πελάγους και της Ανατολικής Μεσογείου, υπήρξε ανέκαθεν το κέντρο βάρους των Ελλήνων, σύμφωνα με την θεωρία του Κλαούζεβιτς.
Στην εξωτερική πολιτική, κρίσιμες καταστάσεις συνήθως μπορούν να αναγνωστούν με αναδρομές σε ανάλογες περιπτώσεις στο παρελθόν. Το ιστορικό πλαίσιο είναι κρίσιμο, προκειμένου να εξοικειωθούμε με το θέμα. Έχοντας αυτό κατά νου, μου φαίνεται πως υπάρχει μόνο μία ερώτηση να απαντηθεί αυτή τη στιγμή: «Τι συμβαίνει εδώ;». Για τη χώρα μου, η απάντηση σε αυτήν την ερώτηση είναι ακόμα πιο σημαντική, καθότι, όπως διατυπώθηκε πρόσφατα από τον Πρωθυπουργό κ. Κυριάκο Μητσοτάκη, η Ελλάδα είναι το τελευταίο προπύργιο της Δύσης στην Ανατολή.
Είναι ξεκάθαρο ότι η κατάσταση σήμερα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, είναι πιο ταραχώδης και ευμετάβλητη παρά ποτέ. Επιπρόσθετα, περιλαμβάνει μία ποικιλία πολλών δρώντων, κρατικών και μη, που έχουν διαφορετικούς σκοπούς, μέσα και τρόπους λειτουργίας. Αυτό το, ας το αποκαλέσουμε «ολισθηρό», περιφερειακό πλαίσιο, δημιουργεί ένα πολύπλοκο περιβάλλον ασφάλειας, που περιλαμβάνει τόσο προκλήσεις, όσο και ευκαιρίες.
Σχετικά με τις προκλήσεις, δεν μπορεί κανείς να παραλείψει τις αναφορές στα ζητήματα διεθνούς ασφαλείας και ειρήνης που καραδοκούν στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Η λεγόμενη «Αραβική Άνοιξη» δημιούργησε μία δυναμική, η οποία μια δεκαετία μετά δοκιμάζεται από τις τοπικές αδυναμίες των χωρών όπου εκδηλώθηκε, και έχει κατ’ επανάληψη βρεθεί να υστερεί. Τα γεωστρατηγικά παίγνια, η αυξανόμενη ένταση των αποκαλούμενων πολέμων δια αντιπροσώπων, το ζήτημα της παράνομης μετανάστευσης, οι προσφυγικές ροές, ο ισλαμικός ριζοσπαστισμός, ο σεχταρισμός, το οργανωμένο έγκλημα και η τρομοκρατία, οξύνουν την αστάθεια και δημιουργούν αβεβαιότητα για το μέλλον της περιοχής.
Δεν μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι ήδη υφιστάμενα προβλήματα και διαμάχες εξαφανίστηκαν ξαφνικά. Δυστυχώς, η Ανατολική Μεσόγειος συνεχίζει να στοιχειώνεται από κατάφωρες παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου που συνεχίζονται εδώ και δεκαετίες ή προστίθενται σε παλαιότερες παραβιάσεις. Η λυπηρή αυτή κατάσταση, όπου στα υπάρχοντα προβλήματα προστίθενται και άλλα, απειλεί να δημιουργήσει ένα τοξικό διεθνές πλαίσιο, όπου η στρατιωτικοποίηση των διαφορών θα είναι ο κανόνας, και οι προσπάθειες εξεύρεσης κοινού εδάφους, μέσω της καλοπροαίρετης διπλωματίας θα αποτελούν την εξαίρεση.
Επιπλέον, γινόμαστε μάρτυρες νέων «παικτών», που επιθυμούν να ενισχύσουν το αποτύπωμά τους στην περιοχή, τόσο από εμπορικής πλευράς, όσο και από πλευράς ασφάλειας, ενώ άλλοι προσπαθούν να ασκήσουν ηγεμονική επιρροή, παραβιάζοντας την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα των χωρών της περιοχής, στο πλαίσιο που εσφαλμένα αντιλαμβάνονται ως κενό εξουσίας. Προφανώς, ένα τέτοιο εκρηκτικό μείγμα μακροχρόνιων προβλημάτων, νέων απειλών ασφαλείας, αστάθμητων παραγόντων και τυχοδιωκτικού ρεβιζιονισμού, καταδεικνύουν ένα περιβάλλον όπου οι αποσταθεροποιητικές δυνάμεις δημιουργούν σοβαρές ανησυχίες για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Οι προκλήσεις αυτές, που υφίστανται στην Ανατολική Μεσόγειο, αντικατοπτρίζουν ένα ευρύτερο φάσμα υποθέσεων, που περιλαμβάνει την ενεργειακή ασφάλεια, τη διαχείριση της μετανάστευσης, την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών, την αστυνόμευση των θαλασσίων συνόρων και την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος, την οποία θα αποκαλούσα «τη μεγάλη μάχη της εποχής μας». Πώς λοιπόν μπορούμε να αναχαιτίσουμε αυτά τα προβλήματα και να προχωρήσουμε μπροστά, αποφεύγοντας λάθη και πισωγυρίσματα; Αυτό είναι το δύσκολο ερώτημα. Σε αυτό το πνεύμα, θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω τους βασικούς πυλώνες της Ελληνικής πολιτικής για την άμυνα και την ασφάλεια στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Η πρώτη και βασική κατευθυντήρια αρχή της εξωτερικής μας πολιτικής, είναι η ακλόνητη αφοσίωσή μας στο Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων ειρηνικής διευθέτησης διαφορών, που περιέχονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Οι διατάξεις αυτές, περιλαμβάνουν φυσικά το εγγενές δικαίωμα της ατομικής ή συλλογικής αυτοάμυνας, καθώς και την υποχρέωση συμμόρφωσης με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Επιπρόσθετα, η Ελλάδα έχει επανειλημμένα δηλώσει την πεποίθησή της ότι μόνο μέσω της πλήρους και ακριβούς εφαρμογής του Δικαίου της Θάλασσας στο σύνολό του, συμβατικού και εθιμικού, μπορούν να επιλυθούν με δίκαιο και ικανοποιητικό τρόπο τα μακροχρόνια ζητήματα οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών, που μαστίζουν την Ανατολική Μεσόγειο.
Εν αντιθέσει, δεν μοιράζονται όλοι οι δρώντες στην περιοχή το ίδιο όραμα για την ειρήνη και την ασφάλεια ή, ακριβέστερα, έχουν διαφορετική αντίληψη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ελλάδα κατά την τελευταία δεκαετία, και ιδιαίτερα κατά τα προηγούμενα δυόμισι χρόνια, έχει εντείνει τις προσπάθειές της να καλλιεργήσει στενούς δεσμούς με ομοφρονούντα κράτη της περιοχής.
Προς αυτήν την κατεύθυνση, θέλω να υπογραμμίσω την πρόσφατα υπογραφείσα Συμφωνία Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης για τη Συνεργασία στην Άμυνα και στην Ασφάλεια, μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας, που περιλαμβάνει συγκεκριμένη ρήτρα για κοινή άμυνα σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης. Θα ήθελα επίσης, να τονίσω τη σημασία των εξαιρετικών σχέσεων με τους Ισραηλινούς εταίρους μας, με τους οποίους μοιραζόμαστε μια παρόμοια προσέγγιση, σχετικά με ανεύθυνες συμπεριφορές άλλων δρώντων στην περιοχή.
Η Αίγυπτος είναι ένας άλλος σημαντικός πρωταγωνιστής στην περιοχή, με τον οποίο διατηρούμε στενούς δεσμούς μακροχρόνιας φιλίας και στενής συνεργασίας, όπως επιβεβαιώθηκε και από τη συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών, τον Αύγουστο του 2020, τις Τριμερείς Συναντήσεις μας με την Κύπρο και τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις των Ενόπλων Δυνάμεών μας.
Πάνω απ’ όλα, θέλω να επισημάνω τη Διακρατική Συμφωνία για την Ενέργεια του 2020, που αφορά την κατασκευή του αγωγού EASTMED. Πρόκειται για το σημαντικότερο ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο στη Μεσόγειο Θάλασσα που έφερε ακόμη πιο κοντά την Ελλάδα, την Ιταλία, την Κύπρο και το Ισραήλ. Ο αγωγός EASTMED δεν είναι μόνο ένα έργο ενέργειας, αλλά μια ευκαιρία για την επέκταση της ειρήνης και της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή.
Τέλος, δεν μπορώ να παραλείψω μια ειδική αναφορά στους Αμερικανούς συμμάχους μας, με τους οποίους μας συνδέουν ισχυροί δεσμοί, που βασίζονται στις κοινές αξίες των λαών μας. Το πρόσφατα υπογεγραμμένο Πρωτόκολλο Τροποποίησης της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ, καταδεικνύει την κοινή μας επιθυμία για περαιτέρω επέκταση και εμβάθυνση της Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης μεταξύ των χωρών μας.
Αυτή η πολυδιάστατη και πολύπλευρη διπλωματία δεν είναι μια νέα αντίληψη για την εξωτερική μας πολιτική, καθώς η ελληνική προσέγγιση στα προβλήματα ασφαλείας περιστρεφόταν πάντα γύρω από την πολυμερή συνεργασία. Έτσι, επενδύοντας στη σύσφιξη των σχέσεων με άλλους ισχυρούς δρώντες στην περιοχή, προωθούμε τον τελικό στόχο της πολιτικής μας για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, που είναι η δημιουργία ενός πυλώνα σταθερότητας, αλληλεγγύης, ανθεκτικότητας και αποτροπής, με το Διεθνές Δίκαιο ως ναυαρχίδα του και την έξυπνη εφαρμογή ισχύος ως βασικό του εργαλείο.
Οι συμμαχίες και οι συνεργασίες μεταξύ κρατών που ενστερνίζονται τις ίδιες αξίες και προσεγγίσεις σε προβλήματα, είναι βεβαίως ο καλύτερος τρόπος για να απομονωθούν και να αντιμετωπιστούν οι διεθνείς «ταραξίες». Από την άλλη, η ρεαλιστική προσέγγιση των διεθνών σχέσεων, επιβάλλει σε κάθε κράτος που αντιμετωπίζει απειλές ασφαλείας ή έχει ως στόχο να προβάλλει την ισχύ του σε μια περιοχή ενδιαφέροντός του, να επιδιώκει τη στρατηγική του αυτονομία στο μέγιστο βαθμό. Αυτό συνεπάγεται την ορθή χρήση όλων των εργαλείων ισχύος, και οι Ένοπλες Δυνάμεις μας διαδραματίζουν ένα πολύ σημαντικό ρόλο σε αυτό τον τομέα.
Η Ελλάδα είναι απολύτως προσηλωμένη στην υπεράσπιση της κυριαρχίας και των κυριαρχικών της δικαιωμάτων με όλα τα διαθέσιμα μέσα και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Είναι επίσης έτοιμη και πρόθυμη να υποστηρίξει τους εταίρους και τους συμμάχους της, όποτε οι διεθνείς της υποχρεώσεις το επιβάλλουν.
Για να το θέσουμε διαφορετικά, δεν αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο μας στο νέο περιβάλλον ασφαλείας, ως ενός αδύναμου εταίρου που αναζητά βοήθεια ώστε να αντισταθμίσει τις περιορισμένες δυνατότητες του, αλλά ως ενός ανεξάρτητου και αξιόπιστου παράγοντα με σημαντική επιρροή, που εκλαμβάνει τις συμμαχίες σαν πολλαπλασιαστή αμυντικής ισχύος. Η διαρκής αναβάθμιση των Ενόπλων Δυνάμεών μας στοχεύει ακριβώς στη δυνατότητα προβολής της μέγιστης δυνατής αμυντικής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, όποτε απαιτηθεί.
Η αναβάθμιση των αεροσκαφών F-16 στην έκδοση Viper, η αναμενόμενη παραλαβή των 24 υπερσύχρονων αεροσκαφών Rafale, καθώς και η απόκτηση τελευταίας τεχνολογίας (3+1) φρεγατών Belharra, θα αυξήσουν τις ήδη υψηλές επιχειρησιακές μας δυνατότητές για επέμβαση στα πλέον προκεχωρημένα σημεία των θαλασσίων ζωνών υπό τη δικαιοδοσία μας, στην Ανατολική Μεσόγειο ή αλλού.
Ιδού, λοιπόν, οι βασικοί στόχοι και εργαλεία της πολιτικής μας στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας στην Ανατολική Μεσόγειο. Είναι σημαντικό, καθώς τους αναλύουμε, να αποφύγουμε τη σύγχυση και τις παρερμηνείες. Στοχεύουμε στη σταθερότητα, αλλά όχι στη στασιμότητα. Επιθυμούμε φιλικές σχέσεις με όλους, αλλά ποτέ δεν εφησυχάζουμε. Τηρούμε τους κανόνες δικαίου, αλλά δεν είμαστε αφελείς. Χαρακτηριζόμαστε από ευελιξία, αλλά απέχουμε πολύ από την υποχωρητικότητα. Θέλουμε την πολυμερή συνεργασία, αλλά δεν αποποιούμαστε την κυριαρχική ισότητα.
Κυρίες και Κύριοι,
Τα κράτη πρέπει πλέον να δραστηριοποιηθούν σε έναν σύνθετο και δυναμικό κόσμο, όπου πολλές πολυπαραγοντικές απειλές δύνανται να επηρεάσουν μια ολοένα μεταβαλλόμενη διεθνή σκακιέρα. Λίγοι διαφωνούν ότι ο κόσμος μας βρίσκεται εν μέσω μιας καταφανούς αλλαγής, αλλά οι προοπτικές της επερχόμενης εποχής παραμένουν ασαφείς και υπό αμφισβήτηση. Η κατανόηση επομένως της οπτικής των άλλων παραμένει μείζονος σημασίας.
Με αυτές τις σκέψεις, και ανυπομονώντας να ακούσω τις δικές σας απόψεις, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την προσοχή σας, να συγχαρώ τους διοργανωτές του 17ου Ετησίου Συνεδρίου του Economist στην Κύπρο και, βεβαίως, να ευχαριστήσω τους οικοδεσπότες μας για τη φιλοξενία τους!».
